(Республика һәм Казан шәһәре көненә багышланган мәктәпкәчә әзерлек төркеме балалары өчен бәйрәм-квест сценариесы)
Лилия ИМАЕВА,
Казандагы 175 нче балалар бакчасының
татар теле тәрбиячесе

Максат: балаларда туган шәһәребез Казанга карата мәхәббәт, патриотик хисләр, аның тарихына, гореф-гадәтләренә һәм мәдәниятенә хөрмәт тәрбияләү.
Бурычлар: Казанның истәлекле урыннары турындагы белемнәрне ныгыту (Кремль, Кол Шәриф мечете, Сөембикә манарасы, Кабан күле, Зилант аждаһасы).
Татар милли уеннары һәм традицияләре белән таныштыруны дәвам итү.
Җитезлекне, дөрес фикерләүне, командада бергә эшли белүне үстерү, бәйрәмчә, шатлыклы кәеф тудыру.
Залны бизәү: зал күл буе кебек бизәлә: зәңгәр тукыма (су имитациясе), кәгазьдән ясалган камышлар, су ландышлары (кувшинкалар). Төп стенада Казан күренешләре (Кремль, Кабан күле). Сулда яки уңда әкрен генә курай моңы яңгырый.
Җиһазлар һәм материаллар: Кабан күленең кисәкләргә бүленгән «борынгы картасы» (пазл, 4 өлештән тора). «Хәзинәле» сандык (эчендә «алтын» тәңкәләр һәм чәкчәк). Милли уен өчен түбәтәй. Күк төстәге тукыма («күл») һәм «асылташлар» (төрле төстәге пластмасс туплар). Төзелеш өчен йомшак модульләр яки эре конструктор. Алып баручы (татар милли киеме) һәм Су анасы костюмнары.
Бәйрәмнең барышы
1. Кереш өлеш: «Бәйрәмчә Казан».
(Шатлыклы татар көе астында балалар кулларына Татарстан флагын тотып, зал уртасына йөгереп керәләр. Бераз хәрәкәтләр ясап, ярымтүгәрәккә басалар.)
Алып баручы (милли киемдә). Исәнмесез, кадерле балалар һәм кунаклар. Бүген бездә үзенчәлекле бәйрәм. Безнең яраткан, гүзәл һәм меңьеллык шәһәребез Казан үзенең туган көнен билгеләп үтә! Казан – дус һәм тату яшәгән төрле халыклар, әкияти матур парклар һәм борынгы легендалар шәһәре.
1 нче бала.
Парклар һәм бакчалар шәһәре,
Манаралар һәм биек йортлар.
Яраткан газиз шәһәрем,
Казанымда кабына утлар!
2 нче бала.
Казансу өстендә бүген
Ак Кремль балкып тора.
Туган көнең белән, Казан!
Котлый сине бар дөнья!
3 нче бала.
Монда тылсымлы курай уйный,
Телне йотарлык чәкчәк бар.
Казаныбыздан да матур
Кайда соң шундый җир бар?
(Балалар Казан яки дуслык турында җыр башкаралар, аннары урындыкларына утыралар.)
2. Сюжет башы: «Кабан күле легендасы».
Алып баручы. Балалар, сез беләсезме, Казан – матур гына түгел, серле шәһәр дә әле ул. Безнең иң танылган легенда Кабан күле белән бәйле. Борынгы заманнарда, шәһәргә дошманнар янаганда, Казан ханы үзенең барлык чиксез хәзинәләрен – алтын-көмешләрен, асылташларын Кабан күленең иң төбенә яшерергә кушкан. Ул хәзинәне су патшабикәсе – Су анасы саклый икән.
(Тылсымлы су тавышы яңгырый. Залга Су анасы керә – яшел яисә күк төстәге матур күлмәктән, чәчендә кувшинка чәчәкләре, кулында шкатулка.)
Су анасы. Исәнмесез, балалар! Сезнең сөйләшкәнне ишеттем дә күл төбеннән сезнең янга кунакка чыгарга булдым. Мин бу хәзинәләрне күп гасырлар буена саклыйм. Сез Казанны чынлап та яратасыз һәм беләсез икәнен исбатласагыз, мин хан хәзинәсе белән бүлешергә әзер! Сынауларны үтәргә әзерме сез?
Балалар. Әзер!
Су анасы. Минем сандык кая яшерелгәнен күрсәтә торган карта бар иде.
Ләкин усал аждаһа Зилант аны кисәкләргә аерып, яшереп куйды. Һәр үтәлгән бирем өчен сез картаның бер өлешен алачаксыз.
3. Төп өлеш: «Хан хәзинәсен эзләгәндә» квесты.
1 нче сынау: «Казанны белүчеләр» викторинасы (уен-сораулар).
Су анасы. Беренче бирем – акыл һәм зирәклекне тикшерү. Тиз арада сорауларыма җавап бирегез:
1. Казанның нәкъ уртасында торган ак ташлы борынгы кирмән ничек атала? (Казан Кремле.)
2. Кремльдәге нинди манара бер якка кыйшайган һәм егылып барган кебек тоела? (Сөембикә манарасы.)
3. Шәһәребездә нинди зур елгалар ага? (Идел һәм Казансу.)
4. Камырдан һәм балдан ясалган нинди тәмле милли ризыкны Казан халкы һәм кунаклары бик ярата? (Чәкчәк.)
5. Шәһәребезнең гербында нәрсә сурәтләнгән? (Канатлы аждаһа Зилант.)
Су анасы. Булдырдыгыз! Сорауларга дөрес җавап бирдегез. Менә сезгә картаның беренче өлеше.
2 нче сынау: Татар халык уены «Түбәтәй».
Алып баручы. Су анасы, безнең балалар акыллы гына түгел, бик җитез һәм дус та әле. Балалар, әйдәгез, татар халык уены «Түбәтәй»не ничек уйнаганыбызны күрсәтик. (Балалар түгәрәккә басалар. Татар милли көе яңгырый, балалар түбәтәйне бер-берсенә бирәләр. Музыка туктагач, кулында түбәтәй калган бала уртага чыгып татарча биеп күрсәтә, калганнар аның хәрәкәтләрен кабатлый.)
Су анасы. О, ничек күңелле биисез! Дуслыгыгыз өчен сезгә картаның икенче өлеше!
3 нче сынау: «Күл төбеннән асылташларны җый» эстафетасы.
Су анасы. Хәзер исә җитезлек сынала. Көчле җил чыгып, минем Кабан күлемә төрле ташлар койды. Аларны җыярга булышыгыз әле. (Балалар ике командага бүленәләр. Каршы якта күк тукыма («күл») өстендә асылташлар (төрле төстәге кечкенә туплар) ята. Балалар чиратлап агач кашык белән йөгереп барып, бер тупны кашыкка салып, үз командаларының чиләгенә алып киләләр.)
Су анасы. Рәхмәт, балалар! Күлем кабат чиста һәм үтә күренмәле булды. Менә сезгә картаның өченче өлеше!
4 нче сынау: «Сөембикә манарасы» төзелеш уены.
Алып баручы. Балалар, соңгы кисәк кенә калды. Аны алыр өчен, Казанның иң танылган манарасын – Сөембикә манарасын төзергә кирәк. (Йомшак модульләрдән яки эре конструктордан балалар бергәләп биек манара төзиләр. Тәрбияче аларга юнәлеш биреп тора.)
Су анасы. Нинди мәһабәт манара килеп чыкты! Сез чын төзүчеләр икән! Тотыгыз картаның соңгы – дүртенче өлешен.
4. Кульминация: Хәзинәне табу.
(Балалар Алып баручы һәм Су анасы белән бергә ковер өстендә гигант пазлны җыялар. Картада залның схемасы һәм су ландышлары астына яшерелгән сандык урыны күрсәтелгән.)
Алып баручы. Балалар, карагыз әле, сандык нәкъ менә күл буенда, зур су ландышлары астында яшеренгән! Әйдәгез, аны табыйк. (Балалар матур сандыкны табалар. Алып баручы һәм Су анасы аны бергәләп ачалар.)
Су анасы. Сез барлык сынауларны да үттегез! Сез бик акыллы, көчле, дус һәм үзегезнең туган шәһәрегез Казанны яратасыз. Ләкин онытмагыз: алтын-көмеш иң мөһим байлык түгел.
Казаныбызның иң зур хәзинәсе – ул сез, безнең балалар, сезнең дуслыгыгыз һәм туган якка карата мәхәббәтегез!
Ләкин хан сезгә тәмле хәзинә дә калдырган. (Сандыктан чәкчәк һәм шоколад тәңкәләрне чыгара.)
5. Йомгаклау өлеше.
Алып баручы. Рәхмәт сиңа, Су анасы, шундый матур бәйрәм өчен!
Балалар, әйдәгез, яраткан Казаныбызны бәйрәмчә түгәрәк уен белән котлыйк!
(Балалар Казан яки Татарстан турында җыр астында түгәрәккә басып бииләр.)
Су анасы. Сау булыгыз, балалар! Шат булып үсегез, туган шәһәрегезне яратыгыз һәм табигатьне саклагыз!  (Китә.)
Алып баручы. Бәйрәмебез тәмамланды. Туган көнең белән, яраткан Казаныбыз! Хәзер исә барыгызны да төркемгә тәмле чәкчәк белән чәй эчәргә чакырам!
(Музыка астында балалар залдан чыгып китәләр.)