(Балалар бакчасының өлкән төркемнәрендә эшчәнлек өчен методик кулланма)

Лариса ГЫЙЛАҖЕВА,

Мөслим районы

Мөслим авылы «Карлыгач»

балалар бакчасы тәрбиячесе

Кереш

Балаларны юл хәрәкәте кагыйдәләренә өйрәтү – ул аларның гомерен саклау, куркынычсызлыкларын тәэмин итү. Бу эштә тәрбияче һәм ата-аналар бергәләшеп, системалы рәвештә эшләве мөһим. Балалар бакчасында бу эшне уен формасында, кызыклы итеп оештыру, аларның яшь үзенчәлекләрен исәпкә алу кирәк. Балалар юл хәрәкәте кагыйдәләрен үзләштерсә, алар кечкенәдән үк җаваплылыкны, куркынычсызлыкны беренче урынга куярга өйрәнәчәкләр.

Гомуми максат:

Балаларда юл хәрәкәте кагыйдәләрен аңлап, үз-үзләрен куркынычсыз тоту күнекмәләрен формалаштыру, юл хәрәкәтендә катнашучы буларак, әхлакый-иҗтимагый кыйммәтләрне тәрбияләү.

Төп бурычлар:

1. Белем бирү:

• Юл, юл кичүе, тротуар, юл кыры, юл чаты , җәяүлеләр өчен юл кичүе, юл билгеләре, светофор кебек төшенчәләр белән таныштыру.
• Светофорның төсләре һәм аларның мәгънәләре (кызыл – тукта, сары – әзерлән, яшел – бар) турында төгәл мәгълүмат бирү.
• Иң кирәкле юл билгеләренең (мәсәлән, «Җәяүлеләр юлы», «Велосипед юлы», «Балалар», «Тукталырга ярамый», «Тукталыш урыны») билгеләрен, аларның мәгънәләрен өйрәтү.
• Транспорт төрләрен (автомобиль, автобус, трамвай, троллейбус, велосипед, мотоцикл) һәм аларның хәрәкәт итү урыннарын (юл, велосипед юлы) аеру.
• Җәяүле, пассажир, велосипедчы өчен куркынычсызлык таләпләрен аңлату:

*  Юлны тикшермичә генә чыкмау.

*  Юлны тикшергәнче, водитель белән күзгә-күз карашып, рөхсәт көтеп тору.

*  «Зебра»дан, светофорның яшеле яңгач  кына чыгу.

*  Юлны озын юлдан, ачык урыннан кисеп чыгу.

*  Балаларның юлда йөгермәве, уйнамавы.

*  Автобус, троллейбус, трамвайга утырганда һәм төшкәндә, аларның тулысынча туктаганын көтеп тору.

*  Автомобильдә һәрвакыт куркынычсызлык каеше белән утыру.

*  Балалар өчен махсус автокреслоларның әһәмияте.

*  Балаларның юл читендә, аеруча кичке вакытта, яктырткыч элементлар булган киемнәр киеп йөрүнең мөһимлеге.

2. Үстерү:

• Күзәтүчәнлекне, игътибарлылыкны, хәтерне, фикерләү сәләтен үстерү.
• Реакция тизлеген, ориентация ясау сәләтен, координацияне яхшырту.
• Юл хәрәкәте турындагы мөстәкыйль фикер йөртү, анализлау сәләтләрен формалаштыру.
• Төрле тавышлы сигналларны (машина, тимер юл сигналы, янгын сүндерү һәм ашыгыч ярдәм машинасы) аера белүне камилләштерү.

3. Тәрбияләү:

• Юл хәрәкәте кагыйдәләрен үтәү, аларга буйсыну культурасын тәрбияләү.
• Үз-үзеңне саклау, куркынычсызлыкны беренче урынга кую принцибын формалаштыру.
• Юл хәрәкәтендә катнашучыларның (җәяүле, шофер, пассажир) урынын һәм җаваплылыгын аңлату.
• Тәрбиячегә, әти-әнигә, юл хәрәкәтен оештыручыларга карата хөрмәт тәрбияләү.
• Юл хәрәкәте кагыйдәләрен өйрәнүгә, аларны тормышта куллануга позитив караш тудыру.

Эш формалары һәм алымнары:

1. Тәрбияче белән турыдан-туры бергәләп эшчәнлек:

• Сөйләшүләр:

*  «Светофорның серләре»: Светофорның төсләре, аларның мәгънәсе, ничек дөрес кисеп чыгарга.

*  «Юл билгеләре – безнең юлдашлар»: Иң кирәкле билгеләрнең атамасы, билгесе һәм мәгънәсе.

*  «Куркынычсыз юл»: Машинаның, велосипедның, җәяүленең юлдагы урыны, куркынычлы ситуацияләр.

*  «Без – юл сакчылары»: Юл хәрәкәтендә катнашучыларның җаваплылыгы, аларның үзара мөнәсәбәтләре.

• Уку: Юл хәрәкәте кагыйдәләренә багышланган шигырьләр, табышмаклар, мәкальләр.
• Күзәтүләр: Мәктәпкә барганда яки тәрәзәдән юл хәрәкәтен, светофорның эшләвен, юл билгеләрен, җәяүлеләрнең үзен тотышын күзәтү.
• Материаллар белән эш: Юл билгеләре карточкаларын карау, анализлау.

2. Уен эшчәнлеге:

• Дидактик уеннар:

*  «Светофор»: Төсле түгәрәкләр ярдәмендә светофорның төсләрен аерып күрсәтү.

*  «Юл билгеләре»: Билгеләрне күрсәтеп, аларның исемнәрен әйтү, мәгънәсен аңлату.

*  «Юл билгеләре»: Билгеләрне күрсәтеп, аларның исемнәрен әйтү, мәгънәсен аңлату.

*  «Җәяүлеләр һәм транспорт»: Балалар җәяүлеләр ролендә, билгеле бер урыннан икенчесенә юлны дөрес кисеп чыгалар.

*  «Кайда йөрергә ярый?»: Урамдагы төрле урыннар (тротуар, юл, газон, балалар мәйданчыгы) сурәтләнгән карточкаларны сортлау.

*  «Кагыйдәне беләсеңме?»: Юл хәрәкәте ситуацияләре буенча сораулар бирү.

• Макетлар һәм юллар белән эш:

*  Группада яки махсус бүлмәдә «Юл хәрәкәте» макеты ясау.

*  Балаларның машиналар, велосипедлар белән юл буенча хәрәкәт итүен оештыру, төрле ситуацияләрне уйнау.

• Рольлы-максатлы уеннар:

*  «Без – юл хәрәкәте инспекторлары»: Балалар юл билгеләрен, светофорны эшли, транспортны һәм җәяүлене туктата, аларның кагыйдәләрен искә төшерә.

*  «Автобус», «Трамвай»: Пассажир булу кагыйдәләрен үзләштерү.

*  «Велосипедчылар»: Велосипедта йөрү куркынычсызлыгы кагыйдәләре.

• Сюжетлы-рольле уеннар: «Автобус тукталышы», «Машиналар йөри».

3. Иҗади эшчәнлек:

• Рәсем ясау: «Минем куркынычсыз юлым», «Светофор», «Юл билгеләре», «Куркынычсыз велосипедчы».
• Аппликация: «Юл билгеләре», «Зебра».
• Модельләштерү: Пластилиннан, кәгазьдән транспорт чаралары, юл билгеләре ясау.
• Сүзле уеннар: «Юл терминологиясе» (сүзләрне аңлату, мәгънәләрен ачыклау).

4. Эшчәнлекне йомгаклау:

• Викториналар: «Без юл кагыйдәләрен беләбез!».
• Тематик бәйрәмнәр/чаралар: «Юл хәрәкәте кагыйдәләре көне», «Светофор бәйрәме».
• Тәрбияче җитәкчелегендә күргәзмәләр: Балаларның рәсемнәреннән, ясаган әйберләреннән күргәзмә оештыру.

5. Ата-аналар белән эш:

• Ата-аналар җыелышлары: Юл хәрәкәте куркынычсызлыгы проблемалары, балаларны өйрәтүнең мөһимлеге, ата-аналарның үрнәге турында сөйләшү.
• Консультацияләр: «Балагызны юлда ничек сакларга?», «Автомобильдә балалар куркынычсызлыгы».
• Шәхси әңгәмәләр: Аерым гаиләләрдәге проблемаларны ачыклау, рекомендацияләр бирү.
• Бергәләп эш:

*  Юл хәрәкәте темасына багышланган бергәләп үткәрелә торган чаралар (бәйрәмнәр, уеннар).

*  Ата-аналарның балалар ясаган рәсемнәреннән, әзерләгән эшемнәреннән күргәзмә оештыруда катнашуы.

*  Ата-аналар өчен кечкенә буклетлар,  әзерләү (юлны дөрес кисеп чыгу, машинада утырганда куркынычсызлык, җәяү йөргәндә кагыйдәләр).

• Йорт яны территориясен бизәү: Ата-аналарны бергәләп юл хәрәкәте кагыйдәләренә багышланган стендлар, күргәзмәләр, юл билгеләрен ясауда катнашырга чакыру.

Көтелгән нәтиҗәләр:

• Балаларның юл хәрәкәте кагыйдәләрен аңлавы һәм тормышта куллана белүе.
• Юл хәрәкәтендә катнашучы буларак, куркынычсызлыкны тәэмин итү күнекмәләрен булдыру.
• Ата-аналарның балаларның юл хәрәкәте куркынычсызлыгына карата җаваплылыгы артуы.
• Мәктәпкә барганчы, юл хәрәкәте кагыйдәләре буенча белемгә ия булу.