71%
Электрон журналга
Эшкәртте: Сабирҗаов Т.
29 март 2017 ел
Әлифба бәйрәме
Рәзимә НУРИЕВА, 
Актаныш районы Бүләк башлангыч мәктәбенең I квалификация  категорияле башлангыч сыйныфлар укытучысы
Башлангыч сыйныфларда үзләштерелгән белем-күнекмәләр урта һәм югары сыйныфларда өйрәнеләчәк материалга нигез булып тора. Баланың тырышып белем алуына ирешү өчен, иң беренче чиратта, аңарда кызыксыну уятырга кирәк. Белем алу процессы кызыклы да, файдалы да булырга һәм ул балага шатлык китерергә тиеш. Шуңа күрә I сыйныфтан ук мин бик күп уен элементлары кулланам, уйный-уйный балалар үзләре дә сизмичә белем ала, тәрбияләнәләр. Һәр дәрес, һәр чара иҗади эзләнү, проблема, җиңү, яңа кызыклы белешмәләргә бай булырга тиеш, дип саныйм. 
Максат. Укучыларның танып-белү активлыгын үстерү; фәннәргә кызыксыну уяту, игътибарлылык, тапкырлык, оешканлык, бердәмлек тәрбияләү, шигырьләрне сәнгатьле итеп сөйләүләренә ирешү. 
Бәйрәм барышы
(Зал бәйрәмчә бизәлә. Тактага «Рәхмәт сиңа, Әлифбам!» дип язылган плакат эленә.) 
1 нче укучы.
Күтәренке күңелле,
Бар да көләч, бар да шат.
Күктә кояш елмая,
Яшерә алмый шатлыгын.
2 нче укучы.
Җырлыйсы килеп кенә
Тора барыбызның да,
Көтеп алган бәйрәме
Бүген һәммәбезнең дә. 
(«Бәйрәм бүген» дигән җыр башкарыла.)
Укытучы. Кадерле укучыларым, хөрмәтле әти-әниләр, укытучылар, кунаклар! Бүген безнең мәктәптә зур бәйрәм – Әлифба бәйрәме. Сезне мәктәп дигән белем йортындагы иң беренче җиңүегез – Әлифбаны өйрәнүне тәмамлавыгыз белән котлыйм! Сезгә хәрефләрне тану, алардан иҗекләр, сүзләр төзү, укырга өйрәнү бик үк җиңелләрдән булмады, әмма сез югалып калмадыгыз, тырыштыгыз, өйрәндегез. «Тырышкан табар, ташка кадак кагар», – диләр бит безнең татар халкында. Әлифба дус булырга, укучылар өчен кагыйдәләрне үтәргә дә өйрәтте. Бүген класстагы һәр бала да укый белә. Бүген – сезнең бәйрәм, безнең бәйрәм, барыбызның да бәйрәме! 
(Шәвәли белән Белмәмеш керә.)
Икесе бергә. Без ялгышмадыкмы икән? Бүләк башлангыч мәктәбенә Әлифба бәйрәменә ашыгуыбыз иде.
Укытучы. Нәкъ бәйрәмнең үзенә килеп кердегез. Әйдәгез, кунаклар, түрдән узыгыз!
Шәвәли. Әссәламегаләйкем, мөхтәрәм укучылар! Бәйрәмегез мөбарәк булсын!
Мин – Шәвәли – 
Шук малай,
Үткен малай,
Ут малай.
Мин бик уңган,
Өлгер мин,
Юк-бар белән көлдермим.
Бик тапкыр мин,
Тыйнак мин,
Мин!
Мин!
Мин бик 
Тыйнак мин!
Исәнмесез, нәни дусларым! Әйтегез әле, I сыйныф укучыларын мәктәптә нәрсәләргә өйрәттеләр икән?
(«Өйрәтәләр мәктәпләрдә» дигән җыр башкарыла.)
Шәвәли. Булдырдыгыз, дусларым!
Белмәмеш. Ә мин – Белмәмеш. Исемемә карамагыз, мин сезнең хакта күп беләм. Монда иң зирәк, иң акыллы балалар җыелган, үзләре укый да, яза да беләләр, дип ишеттем. Әйе бит, Шәвәли. Күп белсәгез, әйтегез әле, Әлифбада ничә хәреф бар?
Шәвәли. Син, Белмәмеш, ачыграк итеп әйт, «Әлифба» сүзендәме, әллә татар алфавитындамы?
Белмәмеш. Менә инде тагын!? «Ничә хәреф беләсез?» – дип сорыйм ич  мин!
3 нче укучы. Әлифбадагы хәрефләрне рәттән беләбез без. Ул алфавит дип атала. Татар алфавитында 39 хәреф бар.
4 нче укучы. 
Әлифба, Әлифба! Беренче битеңне
Ачкан көн хәтердә – зур бәйрәм шикелле!
Иң якын дустыбыз булдың гел син безнең,
Һәр хәреф елмаеп әйтте үз исемен.
5 нче укучы.
Һәм алар бик матур сүзләргә әйләнде.
Сүз тезеп укуы кызыклы, күңелле.
Әлифба, Әлифба! Китәсең бит инде,
Җыр итеп җырлыйбыз иң соңгы битеңне.
6 нчы укучы.
Дус, тату, матур яшәүнең
Серләренә төшендек.
Бик тырышып укыганга,
Уңышларга ирештек.
Белмәмеш. Әйтегез әле, Әлифба сүзе нинди хәрефләрдән төзелгән?
(Һәр хәреф турында шигырь укылгач, хәрефе тактага тезелә бара һәм рәсеме куела.)
Ә	л	и	ф	б	а	

«Ә» хәрефе.
«Әни», диеп телем ачылган,
Әни сөйгән, назлаган.
Кайсыбыз соң дәфтәренә
«Ә» хәрефен язмаган?!
«Л» хәрефе.
Күзләремнән яшьләр чыкты, 
Капкан идем лимонны.
Сары булгач, бик тәмле дип,
Белгән идем мин аны.
«И» хәрефе.
Иген үскән, биек үскән,
Башаклары тулып пешкән.
Комбайннар туктап тормый:
Ашлык суга җырлый-җырлый.
«Ф» хәрефе.
Фил бүрәнә ташып йөри
Кара урман эчендә.
Һаман тора күз алдымда,
Күрсәм дә тик... төшемдә.
«Б» хәрефе.
«Бөрлегәнем, җиләгем», – дип,
Иркәли мине әни.
Мин бит әле бик кечкенә,
Мин бит әле бик нәни.
«А» хәрефе.
«А» хәрефе алмада,
«А» хәрефе агачта,
«А» хәрефен яратабыз, 
Өйрәнәбез иң башта.
1 нче укучы.
Әлифба, син алып кердең
Безне белем иленә.
Тырышлык та, ялкаулык та
Шушы илдә беленә.
2 нче укучы.
Әлифба – тормышта
Беренче баскычым.
Син  – белем дөньясын
Ачучы ачкычым.
3 нче укучы.
Әлифба, синдә бит
Чыныкты канатлар. 
Чакыра әкиятләр,
Канатлы ак атлар.
Бергә. Рәхмәт сиңа, Әлифба!
(«Әлифба» дигән җыр башкарыла.)
(Кызыл калфак керә.)
Кызыл калфак. Здравсвуйте, дети!
Балалар. Здравствуй, Красная шапочка!
Кызыл калфак. Откуда вы меня знаете?
Балалар. Сказку читали.
Кызыл калфак. А вы знаете, куда я иду?
Балалар. К бабушке.
Кызыл калфак. Да, ребята, я иду к бабушке. Вот для неё хотела собирать ягоды и грибы. Они не простые, а с заданиями. Поэтому я их не могу положить в корзину. Ребята, помогите мне, пожалуйста?
Задания 
1. Расскажите ваше любимое стихотворение.
2. Спойте любимую песенку. 
3. Сосчитайте ягод и грибов…
Кызыл калфак. Спасибо, ребята, я побежала к бабушке.
(Шүрәле керә.)
Шүрәле. Туктагыз әле, туктагыз! Үзләре бәйрәм итәләр дә бәйрәм итәләр. Ник миңа дәшсеннәр! Миңа чакыру җибәрсәгез, кәгазегез бетәр идемени?! 
Сез мине таныйсызмы соң? Мин кайсы әкияттән? Минем турында кем язган?
Мин сезнең белән кети-кети уйнарга дип килмәдем. Сезнең зирәклегезне тикшереп карыйсым килә. Менә берничә мәсьәлә алып килдем. Алар белән таныштырыйм әле, ә сез җавапларын әйтерсез? (Зирәклеккә биремнәр үтәү.)
Шәвәли. Укучылар, ә бу нәрсә? Шар дисезме? Шар гына түгел, бу – серле шар. Аның сере эчендә. Кем эчендәге язуны ала, ул серне дә ача.
(Күңелле музыка яңгырый. Шәвәли, укучылар янына килеп, шарны күрсәтеп йөри.)
Әфсен, төфсен,
Шайтан үтсен,
Җилләр иссен,
Төтен чыксын,
Шар серен ачсын!
(Шарны шартлата, идәнгә язу килеп төшә.)
Укытучы. Чү, укучылар, монда нәрсәдер язылган, кем укып бирә алыр икән аны?
Укучылар. Мин, мин, мин!..
(Шар эчендәге язудагы табышмакларны укыйлар.)
1. Агач түгел – яфраклы,
Тун түгел – тегелгән. (Китап)
2. Әйләнеп чыкса, шар ясый. (Циркуль)
3. Җәй буе ял итәләр,
Кышын тәпиләп китәләр. (Чаңгы)
4. Укымадым – мин надан,
Үзем гомер буе язам. (Ручка)
5. Үзе укый белмәсә дә,
Гомер буе яза, рәсем ясый. (Карандаш)
6. Акчасыз керәсең,
Белем алып  чыгасың. (Мәктәп)
7. Бер байлык бар – янмый,
Карак та урлый  алмый. (Белем)
8. Күрсәтергә юк кулы.
Эндәшергә юк теле.
Зирәклекне, тапкырлыкны,
Күрсәтә торган билге. («5»ле)

		к	и	Т	а	п	
ц	и	р	к	У	л	ь	
	ч	а	ң	Г	ы	
р	у	ч	к	А	
к	а	р	а	Н	д	а	ш	
								
	м	ә	к	Т	ә	п	
	б	е	л	Е	м	
	б	и	ш	Л	е	

Укытучы. Укучылар, Әлифбаны тәмамладык. Аңа алмашка «Туган тел» килә. Ул безгә никадәр җыр, шигырь, хикәя, әкиятләр, табышмаклар төяп килгән. Безгә май аена кадәр җитәрлек.
«Туган тел» – 
Иң әйбәт шигырь!
«Туган тел» –
Иң әйбәт җыр!
«Туган тел» –
Иң әйбәт китап!
Туган тел –
Иң якын тел!
(«Туган тел» җыры башкарыла.)
4 нче укучы.
Йөрәгемә иң якын тел –
Туган телем – үз телем.
Ярдәмең белән өйрәндем
Иң бөек рус телен.
6 нчы укучы.
Татарча да яхшы бел,
Русча да яхшы бел!
Икесе дә – безнең өчен
Иң кадерле затлы тел!
Укытучы. Нәни дусларым, таныш булыгыз: бу – «Туган тел» дәреслеге. Әлифбаны тәмамладык. Аңа алмашка «Туган тел» дәреслеге килә. (I сыйныф укучыларына «Туган тел» дәреслекләре тапшырыла.)
Кадерле укучылар! Кунаклар, әти-әниләрегез алдында сезнең әйтер сүзегез бармы?
Укучылар.
Сүз бирәбез
Ялкауланмаска,
«2»ле алмаска,
Тырыш булырга,
«5»кә укырга!