Кеше онтогенезы 
(X сыйныфта биология дәресе)                                          				Хәмдия ГАЛИЕВА, 
Әтнә районы Күңгәр урта мәктәбенең югары квалификация категорияле биология укытучысы
Максат:
белем бирү: укучыларда кеше онтогенезы һәм аның периодлары, кешенең репродуктив сәламәтлеге, яралгы үсешенә тәэсир итүче зарарлы факторлар турында белемнәр формалаштыру; репродуктив сәламәтлекнең кеше нәселдәнлегендә чагылыш табуын, кеше һәм имезүче хайваннарның яралгысы охшашлыгы нигезендә органик дөньяның бердәйлеген дәлилләп күрсәтү;
үстерешле: Интернет һәм таратма материаллар белән эшли белү, анализлау, чагыштыру, гомумиләштерү нәтиҗәләре ясый белү күнекмәләре үстерү; 
тәрбияви: төркемнәрдә эшләгәндә бер берсенең фикерен тыңлый белү, коммуникатив эш күнекмәләре булдыру, әдәп һәм әхлак кагыйдәләрен өйрәнү.
Дәрес тибы: яңа белемнәр формалаштыру.
Дәреснең формасы: проект эшчәнлеге.
Дәрестә укучылар эшчәнлеге: индивидуаль, төркемнәрдә.
Җиһазлар: дәреслек, муляжлар, укучылар әзерләгән презентация. 
Дәрес барышы
I. Оештыру-мотивлаштыру өлеше
II. Актуальләштерү 
Укытучы. Укучылар, җирдәге һәрбер тереклекнең биологик роле үзеннән соң нәсел калдыру икәнен сез беләсез инде. Биологик зат буларак кеше нәрсәләргә хокуклы? (Укучылар фикере тыңлана.)
Укучылар. Биологик зат буларак кеше яшәүгә, сәламәт булырга, бала тудырырга хокуклы.
Укытучы. Укучылар, түбәндәге сорауларга җавап бирик әле:
           – Организмнарның индивидуаль үсеше ничек атала?
           – Онтогенез нинди үсеш периодларыннан тора?
           – Табигать баласы буларак, кешенең индивидуаль үсеше ничек аталыр?
ΙΙΙ. Төп өлеш
(Укучылар, теманы ачыклаганнан соң, дәреснең максатларын бергәләп әйтәләр.) 
          – Кешенең индивидуаль үсеше ничек баруын өйрәнергә.
          – Кешенең индивидуаль үсешенә тәэсир итүче зарарлы факторларны, репродуктив сәламәтлекнең кеше нәселдәнлегендә чагылыш табуын ачыкларга.
Кеше  һәм имезүче хайваннарның яралгысы охшашлыгы нигезендә органик дөньяның бердәйлеген дәлилләп күрсәтергә.
Укытучы. Укучылар, сез бүгенге дәрескә ике төркемгә бүленеп, проект эшләре әзерләп килдегез. Беренче төркемдә: Равилә, Раил. Икенче төркемдә: Фәридә, Рәнис, Рияз.
1 нче төркемгә сүз бирик. 
Равилә (чыгыш ясый). Темасы – «Онтогенез – организмның индивидуаль үсеше». (1 нче слайд)
Раил (чыгыш ясый). Темасы – «Кешенең эмбриональ үсеше». (2 нче слайд)
2 нче төркемгә сүз бирик. 
Фәридә (чыгыш ясый). Темасы – «Кешенең индивидуаль үсешенә тәэсир итүче зарарлы факторлар. Аборт ясату». (3 нче слайд)
Рияз (чыгыш ясый). Темасы – «Яралгы үсешенә йөкле әнинең вируслы авырулар белән зарарлану тәэсире». (3 нче слайд)
Рәнис (чыгыш ясый). Темасы – «Кешенең постэмбриональ үсеше».
Укытучы. Укучылар, сез үзегез әзерләгән проектларны якладыгыз. Сезне борчыган сораулар калмадымы? Бер-берегезгә сораулар белән мәрәҗәгать итә аласыз.
(Укытучы Карл Бэрның «Яралгы үсеше» законы ачылу тарихын сөйли, укучыларга төрле хайван яралгылары рәсемен күрсәтә.)
Проблемалы сорау. Кеше һәм имезүче хайваннарның яралгысы охшашлыгын ничек аңлатырга? Әлеге сорауны ачыклау өчен лаборатор эш башкарырбыз.
Лаборатор эш (парлар белән эшләнә).
Тема. кеше һәм башка имезүче хайваннарның яралгысы охшашлыгын ачыклау. 
Җиһазлар: дәреслек, кеше  һәм имезүче хайваннарның яралгысы рәсемнәре.
Эш барышы
          – Кеше һәм имезүче хайваннарның яралгылары рәсемнәрен карагыз.
          – Яралгыларда уртак билгеләрне табыгыз. 
– Эшкә нәтиҗә ясагыз: нинди уртак билгеләр таптыгыз, кеше һәм хайваннарның уртаклыгы нәрсә турында сөйли? 
IV. Өй эше. Лаборатор эшкә нәтиҗәне язып бетерергә. «Матдәләр алмашы», «Организмнарның үрчүе, индивидуаль үсеше» бүлекләре буенча зачетка әзерләнергә.
V. Йомгаклау (Цифровые образовательные ресурсы Кирилл и Мефодий ярдәмлегендә тест биремнәре үтәү. http://km.edu.tatar.ru/). 
(Экранда дөрес җаваплар бирелә.) Үзбәя.  
«5»ле – 1 хата           «4»ле – 2 хата,                 «3»ле – 3 – 4 хата 
VI. Рефлексия (3 минут.) 
           – Дәрес сезгә ошадымы?
           – Проект әзерләгәндә туган кыенлыкларны җиңү өчен сез нәрсәләргә таяндыгыз?
            – Кеше онтогенезы барышында проблемалар булмасын өчен сез нәрсәләр эшләр идегез. 
               Укучыларның проект эшләренә презентацияләре 
№ слайда 3 
Описание слайда:
Индивидуальное развитие организма Онтогенез – индивидуальное развитие особи, вся совокупность ее преобразований от зарождения до конца жизни 
№ слайда 4 
Описание слайда:
Оплодотворение. Оплодотворение – это процесс слияния двух половых клеток с образованием зиготы, которая несет наследственный материал обоих родителей. 
№ слайда 5 
Описание слайда:
Внутриутробное развитие начинается с момента зачатия и заканчивается родами. Включает в себя три этапа: Начальный (1-я неделя). Зародышевый, длится первые два лунных месяца (2-8-я недели). Плодный, с девятой недели до рождения. 
№ слайда 6 
Описание слайда:
Этапы эмбрионального развития Зигота – оплодотворенная яйцеклетка Дробление – стадия деления зиготы Бластула – этап однослойного пузырька Гаструла – этап формирования зародышевых листков: эктодермы, энтодермы, мезодермы Органогенез – этап формирования органов 
№ слайда 7 
Описание слайда:
схема 1-го периода эмбриона-льного Развития. 
№ слайда 8 
Описание слайда:
Эмбриональное развитие человека Период Продолжитель- ность Основные процессы Наиболее критические моменты Начальный 1-я неделя 7-8 сутки Зародышевый 2-8 недели 4-я неделя Плодный С 9-й недели до рождения 15-22 недели; 20-24 недели. 
№ слайда 9 
Описание слайда:
Репродуктивное здоровье человека Факторы оказывающие отрицательное влияние на репродуктивное здоровье человека и на здоровье плода: Аборты Употребление родителями: 
№ слайда 10 
Описание слайда:
Алкоголь и его влияние На зародыш: Алкогольный синдром плода (задержка умственного развития, недоразвитие головного мозга, расстройства поведения, снижение скорости роста, слабость мышц) На репродуктивную систему родителей: Выкидыши, бесплодие, депрессия. 
№ слайда 11 
Описание слайда:
Никотин и его влияние На плод. Снижение снабжения кислородом и питательными веществами, что вызывает задержку развития, пороки сердца, недоношенность, ранняя детская смертность. На репродуктивную систему родителей. бесплодие 
№ слайда 12 
Описание слайда:
Наркотики и их влияние На плод: Наркотическая зависимость плода, поражения головного мозга (умственная отсталость), нарушения развития всех систем органов. На репродуктивную систему родителей: бесплодие 
№ слайда 13 
Описание слайда:
Влияние на зародыш вирусных заболеваний матери. Краснуха. (поражение всех систем органов, гибель, различные уродства.) Герпес. (общая интоксикация организма сразу после рождения) Грипп. (внутриутробная гибель, недоношенность, пороки развития). Гепатит. (при тяжелой форме развивается цирроз печени новорожденного) 
№ слайда 14 
№ слайда 20 
Описание слайда:
Последствия аборта: Бесплодие. Смерть матери Воспалительные заболевания органов малого таза Депрессия. Невозможность выносить последующих, желанных детей Чувство вины, разбитые судьбы Несбывшиеся надежды. 
№ слайда 24 
Описание слайда:
Есть в природе знак святой и вещий, Ярко обозначенный в веках, Самая красивая из женщин – Женщина с ребенком на руках.