Сүзнең төп (лексик) мәгънәсе
(Татар теле дәресе. III сыйныф)
Ләйлә ӘХМӘТШИНА,
Буа районы Түбән Наратбаш төп мәктәбенең I квалификация категорияле башлангыч сыйныфлар укытучысы

Дәрес  тибы: белем һәм күнекмәләрне ныгыту
Максат:
– белем һәм уку күнекмәләрен ныгыту; Уку  активлыгын, язма һәм әйтмә сөйләм күнекмәләрен үстерү.
– сөйләм телен баету.
Планлаштырылган нәтиҗәләр:
Предметлы УУГ: телебездә антоним, синоним, омонимнарны дөрес куллана белергә өйрәтү; фразеологизмнарның сөйләмне бизәү чарасы булуын исбатларга өйрәтү.
Шәхси: үзеңнең  ихтыяҗларыңны  канәгатьләндерүдә телнең лексик берәмлекләрен урынлы һәм дөрес куллана, уку эшчәнлегендә үзбәя куя белү.
Метапредметлы УУГ:
Регулятив: тиешле кагыйдәләрне  модельләштерә белүгә ирешү;
Танып белү: эш барышында өйрәнелгән кагыйдәләрне куллана белү;
Коммуникатив: үзеңнең фикереңне дәлиилли белү; дөрес үзбәя кую; төркемнәрдә һәм  парларда эшли белү.
Предметара бәйләнеш: рус теле, рус әдәбияты, математика.
Материал һәм җиһазлау: И.Мияссарова авторлыгындагы татар теле дәреслеге һәм эш дәфтәренең 1 нче кисәге, карточкалар, татар теле буенча контроль-бәяләү материаллары, компьютер, экран, презентация, предметлы рәсемнәр.

Дәрес барышы
Дәрес этаплары,
эш төрләре	Укытучы эшчәнлеге	Укучылар эшчәнлеге	УУГ	
I. Ориенлаштыру. Мотивлаштыру
Уңай халәт тудыру	– Укучылар  бер-беребезгә уңышлар телик. Иптәшләребезгә уңай энергия бүләк итик	Кулларын җилкәдәш күршеләренә куеп алалар, энергия бүлешәләр	Укытучы – укучы, укучы –укучы хезмәттәшлеген оештыру	
II.Актуальләштерү. 
Белемнәрне тигезләү. Конэрс
«Синоним», «Антоним», «Омоним», «Фразелогизм»	Конэрс структурасы буенча эшкә юнәлеш бирә. Кыенлыклар туганда ярдәм итә. Эш барышын контрольдә тота, бәяли	Конэрс структурасы буенча эш итәләр	Фикер йөртүнең логик чылбырын төзү..Коомуникатив эшчәнлек (төркемдә эшләү, ярдәмләшү).
Ихтыяри үзрегуляция	
III. Уку мәсьәләсен  кую
Повторение – мать учения.
Беләге юан берне егар, белеме юан меңне егар	– Бу мәкальләрнең мәгънәләрен  аңлата аласызмы? Алар арасында нинди бәйләнеш бар? Белергә телисезме? Ни өчен телисез?	Белемнәрнең җитмәвен ачыклыйлар. Белергә кирәклекне аңлыйлар.
Үзбәя куялар	Максат кую. Проблеманы ачыклау. Прогноз ясау. Нәтиҗәне алдан күрү. Ихтыяри үзрегуляция	
IV.Уку мәсьәләсен чишү.
1. КУИЗ-КУИЗ-ТРЕЙД структурасы
Карточкаларга антоним, синоним, омоним, фразеологизмнар белән биремнәр язылган	1. Укучыларга карточкалар тарата. Укучыларның парлардагы эшчәнлеген контрольдә тота. Дөрес дип табылган җавапларны (яфрак формасында) тактадагы агачка ябыштырырга тәкъдим итә	КУИЗ-КУИЗ-ТРЕЙД структурасы  буенча эш итәләр.
Антоним, синоним, омоним, фразеологизмнарның кагыйдәләрен искә төшерәләр, ныгыталар.
Үзбәя куялар	Фикер йөртүнең логик чылбырын төзү. Коммуникатив эшчәнлек (төркемдә эшләү, ярдәмләшү)	
2. Омонимнар тукталышы
Экранда КӨТҮ – КӨТҮ, АТ – АТ, КҮК – КҮК, ТӨШ – ТӨШ, КӨЗГЕ – КӨЗГЕ сүзләре чыга	Бирелгән омонимнарның мәгънәләрен ачыклауны оештыра.Аларның дөреслеген контрольдә тота	Омоним сүзләрнең мәгънәләрен ачыклыйлар. Бер пар омоним сайлап алып  2 җөмлә төзеп язалар	Ихтыяри үзрегуляция, танып белү (тамга һәм символлар), шәхси УУГ 	
3. Табышмаклар тукталышы
Экранда табышмаклар, җаваплары сыйныф бүлмәсендә макетлар һәм уенчыклар рәвешендә	Табышмаклар уку, җавапларын табу. Антонимнарын, синонимнарын, омонимнарын табарга	Табышмакларга җаваплар эзлиләр, сыйныф бүлмәсендә ясалган кечкенә акетлар төркемдә киңәшләшәләр	Фикер йөртүнең логик чылбырын төзү.
Танып-белү, ихтыяри үзрегуляция, коммуникатив эшчәнлек (төркемдә эшләү, ярдәмләшү)	
V. Физкульминутка «Шүрәле»
Экранда Шүрәле хәрәкәтләнүе күрсәтелә һәм бию көе яңгырый	Укучыларның ялын оештыра	Шүрәле күрсәткән күнегүләрне кабатлыйлар, ял итәләр	Шәхси УУГ	
1. Реклама язу.
Төркемнәргә файдалану өчен сүзләр бирелә. Шуларны кулланып, текстны язып бетерергә.
Бу парк - бик ... һәм ... . Монда ..., ...  һава. Паркка  ... һәм  ...  бушлай.   ... , күреп калырга өлгер. Һәр нәрсәгә ...  белән карасагыз, ... югалыр.
(Терәк сүзләр, ямьле, чиста, саф, керү, чыгу, ачык авыз булма, мәхәббәт, нәфрәтегез)	Реклама язарга әзерлекне оештыра, эшкә юнәлеш бирә.
– 2015 ел Татарстан республикасында нинди ел? Менә шушы уңайдан безнең сыйныфның паркын ясарга кирәк дип уйлыйм. Исем уйлап табыйк, укылган берәр «притча»ны искә төшерергә мөмкин. («Мәхәббәт паркы»)
– Нәрсәләр һәм кемнәр арасында мәхәббәт булырга мөмкин?
– Үзебезнең парк турында  реклама языйк. Рекламаны язганда  синонимнар, антонимнар, омонимнар кулланырга кирәк булачак.
Кыенлыклар туганда ярдәм итә. Эш барышын контрольдә тота, бәяли	Әңгәмәдә катнашалар, Татарстанда Парклар һәм сквералар елы икәнлеген , «литературное чтение»дәге «притча»ны  искә төшерәләр, паркка исем уйлыйлар, реклама язалар	Танып-белү, ихтыяри үзрегуляция, коммуникатив,шәхси УУГ	
VI. Модельләштерү	Укучыларга синоним, антоним, омонимнарны модельләштерергә тәкъдим итә. Эшкә юнәлеш бирә. Эш барышын контрольдә тота, бәяли	Белемнәрен кулланып, синоним , антоним, омонимнарны модельләштерәләр. Төркем-нәрдә киңәшләшәләр	Танып-белү, ихтыяри үзрегуляция, коммуникатив, шәхси УУГ	
VII.  Өй эше	Белемнәрне ныгыту өчен бирем бирә:
– Әдәбият елы уңаеннан берәр хайван турында синоним, антоним, омоним сүзләр кулланып  иҗат эше язып килергә. Үрнәккә укучылар иҗатыннан  шигырь уку («Минем Акбаем»)	Үрнәккә укылган   шигырьне анализлыйлар, өйгә биремнәр алалар	Ихтыяри үзрегуляция, шәхси УУГ	
VIII. Рефлексия	Укучыларга дәрескә йомгак ясарга юнәлеш бирә, фразаларны тәмамларга тәкъдим итә.
– Бүгенге дәрестә нәрсәне ныгытырга теләгән идек?
– Максатыбызга ирештекме?
– Бу белемнәр тормышта кайда һәм кайчан кирәк булыр ?
Дәрескә үзбәя куегыз.
Миңа бүген дәрестә ... ошады.
Мин бүген  дәрестә ... өйрәндем.
Мин үземә ... бәя куям.
Миңа ... ошамады.
Миңа дәрес (файдага / файдасызга)булды	Дәрес этапларын, эш төрләрен искә төшереп, дәрескә йомгак ясыйлар.
Фразаларны дәрестә алган тойгылардан чыгып тәмамлыйлар	Танып-белү, ихтыяри үзрегуляция, шәхси УУГ