Кая? соравы
(Рус төркеме. I сыйныф)
Эльмира КАСЫЙМОВА,
Казандагы 52 нче гимназиянең татар теле һәм әдәбияты укытучысы

Дәреснең технологик картасы
Планлаштырылган нәтиҗәләр	Предмет буенча: кая? соравына җавап буларак, исемнәрне юнәлеш килешендә куллану күнекмәләрен формалаштыру.
Шәхескә кагылышлы:  уку эшчәнлеге һәм аның мотивлары арасында элемтә урнаштыру.
Танып-белү УУГ: укытучы белән бергә уку максатын кую; кагыйдәләрне, күрсәтмәләрне истә тотып гамәлләр кылу.
Коммуникатив УУГ: үз фикерләреңне тулы һәм төгәл итеп җиткерә белү.
Регулятив УУГ: үз-үзеңне көйләү (үзрегуляция); кагыйдәләрне, күрсәтмәләрне истә тотып гамәлләр кылу	
Дәреснең тибы	Грамматик күнекмәләр формалаштыру	
Төп төшенчәләр	Кая? кайда? сораулары 	
Предметара бәйләнеш	Әдәбият, рус теле	
Эшне оештыру 	Фронталь, индивидуаль	
Материал	Дәреслек, рәсемнәр	
Дәрес этаплары	Укытучы эшчәнлеге	Укучы эшчәнлеге	Универсаль уку гамәлләре (УУГ)	
Оештыру.
Мотивлаштыру (1−2 мин)	Исәнләшү. Уңай психологик халәт тудыру	Исәнләшү. Дәрескә әзерлекне күрсәтү	ШУУГ: дустанә мөнәсәсбәт, укучыга, укытучыга хөрмәт;
КУУГ: сыйныфташың, укытучы белән хезмәттәшлек	
Белемнәрне актуальләштерү	− Укучылар, рәсемдә нәрсәләр бар?	− Хайваннар һәм кошлар.	КУУГ: аралашу бурычлары нигезендә үзеңнең фикерләреңне тулы һәм төгәл итеп әйтеп бирә белү;
РУУГ: бәяләү, хаталарны табып төзәтү;
ШУУГ: уку эшчәнлеген бәяләү	
	− Алар кайда яшиләр?
(Һәр укучыдан берәр хайван яки кош турында сорала)	− Алар урманда, авылда яшиләр.		
Проблемалы ситуация булдыру.
Уку мәсьәләсен кую	1)
− Посмотрите на рисунок. Былтыр куда-то собирается. Болтливая утка интересуется, куда же он идет? Внимательно слушайте, какой вопрос он задает. (Син кая барасың?)
− Как вы думаете, как будет по-татарски вопрос куда?
− Слушайте, как отвечает Былтыр. (Мин урманга барам.)
− Ничек уйлыйсыз, без бүген кайсы сорауны  өйрәнәчәкбез? 
− Дөрес. Без бүгенге дәрестә кая? соравын өйрәнәчәкбез һәм бара фигылынең зат белән төрләнешен искә төшерербез
2) (Тактада өйрәнелгән хәрефләр эленгән, алар арасында бүген өйрәнеләчәк Гг хәрефе дә бар.) 
−Укучылар, бу хәрефләр (а, ә, о, ө, н, ң, и, ы, у, ү, т, л, к, с, в, р) белдергән авазларны искә төшерәбез.
− Ә кайсы хәреф безгә таныш түгел? Кем чыгып күрсәтә? 
− Дөрес. Бу – Гг хәрефе. Ул ике аваз белдерә: нечкә сүзләрдә [г] авазын, калын сүзләрдә [гъ] авазын  Кабатлыйбыз − [г],[гъ]	Сорауларга җавап бирәләр, авырлыкка очрыйлар, теманы билгелиләр.
Укучы тактага чыгып күрсәтә	РУУГ: дәреснең темасын һәм проблемасын формалаштыру;
КУУГ: үз фикереңне төгәл итеп җиткерә белү;
ТБУУГ: яңа белемнәр табу	
Проблеманы (авырылыкны) чишү юллары. Яңа теманы өйрәнү	Проблеманы чишү юнәлешен күрсәтү.
1.
− Ә хәзер Гг хәрефен язарга өйрәнәчәкбез. (Хәреф Җамалетдинова З.И. авторлыгындагы электрон дәреслек (диск) «Әлифба» буенча языла.)
2. Сүзләрдәге үзенчәлекле авазны әйтергә өйрәнү.
А) Авылга һәм шәһәргә сүзләрен чагыштырып уку, анда без өйрәнгән авазны билгеләү.
Ә) Авылга һәм шәһәргә сүзе белән сүзтезмә һәм, аны кулланып, 2−3 сүздән торган җөмлә төзеп әйтергә. 
3. Кая? соравын өйрәнү
30 биттәге таблица буенча, рәсемнәр аша кая? соравын өйрәнү.
Кая? соравы, –га/-гә, -ка/-кә кушымчалары.
–га/-гә – яңгырау тартыкка  һәм сузыкка тәмамланган сүзләргә ялгана.
-ка/-кә − саңгырау тартыкка тәмамланган сүзләргә ялгана	Сүзләрне, авазларны дөрес уку, сүзтезмә, җөмләләр төзү.
Дәреслек белән эшләү. Кагыйдәне уку. Нәтиҗә ясау	КУУГ: мәгълүмат туплауда үзара хезмәттәшлек инициативасы күрсәтү;
ТБУУГ: яңа белемнәр табу, кагыйдә формалаштыру	
Ял минуты	− Хәзер бер уен уйнап алабыз. Ул  «Строка внимательных» дип атала. Димәк, сездән игътибарлы булу сорала. Мин сул кулымны күтәрсәм, сез кайда? соравына мисал әйтәсез; уң кулымны күтәрсәм, кая? соравына мисал әйтәсез			
Яңа теманы ныгыту
(яңа белемнәрне беренчел ныгыту)	1. Ишетеп  аңлау күнегүләре белән эш.
[ә] авазы булган сүзләрне әйтегез: ат, сыер, кәҗә, чеби, песи, үрдәк, эт.
2. Ситуатив күнегүләр белән эш.
Скажите что:
•	ты идешь в кино;
•	Оля идёт в школу;
•	волк живёт в лесу;
•	корова живёт в деревне;
•	Былтыр идёт в лес;
•	Оле даю книгу;
•	маме даю портфель	Ишетеп аңлау күнегүләрен, ситуатив биремнәрне эшләү. Сорауларга игътибар итү.
Сорауларны аңлап, рәсемнәрне тиешле йортларга урнаштыру. 
Өстәмә сорауларга җавап бирү	ШУУГ: үзеңнең ни өчен эшләвеңне белеп эшләү; белем алу процессына уңай караш белдерү;
ТБУУГ: үткәндә өйрәнгәннәрне укытучы ярдәмендә яңасыннан аера белү;
РУУГ: биремнәрне үтәүнең дөреслеген тикшерү;
КУУГ: үз фикерләреңне телдән җиткерә белү	
Белемнәрне яңа ситуациядә иҗади куллану һәм эзләп табу	1 нче уен. Рәсемнәр ярдәмендә белемнәрне тикшерү.
Тактага авыл һәм урман рәсеме эленә. Йорт һәм урман хайваннарын, дөрес итеп, билгеле бер урынга куярга кирәк. Укытучы Нәрсә кайда яши? Нәрсә кая бара? дигән сорау бирә. Укучылар йорт хайваннарын − авыл, ә кыргый хайваннарны урман рәсеменә элеп куярга тиешләр.
2 нче уен (игра). Распредели слова по домикам.
Тактага ике өй рәсеме эленә, берсенә − кайда? соравы, икенчесенә кая? соравы языла. Укытучы сүзләр әйтә, ә укучылар аларны, дөрес итеп, өйләргә урнаштырырга тиеш.
Мәсәлән, урманга, авылда, мәктәпкә, шәһәрдә, өстәлдә, сыйныфка,өйдә, кибеткә			
Йомгаклау. 
Рефлексив кабатлау	− Укучылар, без бүген кайсы сорау белән таныштык?
− Нинди яңа хәреф өйрәндек?
− Кая? соравы булганда, сүзгә нинди кушымчалар ялгана?	Сорауларга җавап бирәләр.
Укучылар җавабы тыңлана	РУУГ: бәяләү, хаталарны табып төзәтү;
ТБУУГ: фикерне аңлы һәм ирекле рәвештә телдән әйтеп бирү;
КУУГ: телнең сәнгати чараларын кулланып, үз фикереңне әйтә белү; тормыш тәҗрибәсен куллану;
ШУУГ: үз уңышларың / уңышсызлыкларың турында фикер йөртү	
Индивидуаль рефлексия.
Үзбәя	− Кояш рәсеменең уртасына «?» һәм «!» билгеләре ясала. Сезгә дәрес ошаган икән, кояшның уртасына «!» язасыз; әгәр дә  ошамаган икән − «?» тамгасын язасыз.
− Сез бик тырыш булдыгыз, бик зур рәхмәт. Күтәренке кәеф белән дәресебезне тәмамлыйбыз			
Укучыларны бәяләү	Укучыларның эшчәнлеген бәяләү