Әхлак дәресе
Лилия НАСЫЙБУЛЛИНА,
Әлмәт районы Яңа Кәшер урта мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы
Тема. Мөгамәлә әдәпләре.
Максат. Укучыларның мәгърифәтче якташыбыз Р.Фәхреддин турында белгәннәрен барлау һәм таныштыру. Балаларда бер-берсенә яхшы мөгамәлә  күрсәтү, аралашу әдәпләрен өйрәтү. 
Дәрес барышы
Дәресне оештыру
Уку мәсьәләсен кую
          	Укытучы. Балалар, Ризаэддин Фәхреддинов турында ишеткәнегез бармы? Аның турында ниләр беләсез? (Укучыларның фикере тыңлана.)
Әйе, җавапларыгыз белән килешәм. Сезгә өстәп, шуларны әйтәм: татар халкының бөек мәгърифәтчесе, галиме, тарихчы һәм педагог, язучы һәм журналист, дин эшлеклесе  Р.Фәхретдин 1859 елның 4 гыйнварында хәзерге Әлмәт районының Кичүчат авылында туган. Димәк, ул –  безнең якташыбыз.
 Ул, ислам дине белән бәйләп, әдәп, әхлак, шәфкать, кешелеклелек, намус, сафлык, гаделлек һәм башка бик күп күркәм төшенчәләрне яшәү өчен кагыйдәләр  җыелмасы итеп туплый. Һәм бүгенге дәрестә без аның «Тәрбияле бала»,  «Нәсыйхәт»  кебек китапларына мөрәҗәгать итәрбез.
Әлеге китапларда  безгә таныш, гади булып күренгән әйберләр җентекләп  аңлатып бирелгән. Мәсәлән, ата-анага мөнәсәбәт, дуслык, гыйлем алу, киенү, сөйләшү,  аралашу  әдәпләре.
Бүгенге темабыз –  «Мөгамәлә» . 
         «Татар теленең аңлатмалы сүзлеге»ндә мөгамәлә – кемгә дә булса мөнәсәбәт, бер караш, диелгән. Ул сөйләшү, аралашудан башка була алмый. 
Әйдәгез әле, үзара аралашу, сөйләшү әдәпләрен тикшерик.
Төркемнәрдә тикшерү
1 нче төркем. (114 нче бит.)
           – Сөйләшү әдәпләрен ачыклагыз.
– Сөйләшкән вакытта артык кычкырмагыз, артык акрын да сөйләмәгез. Арттырып сөйләмәгез, әмма һич ялган сөйләмәгез, гайбәт сөйләмәгез, сүз йөртмәгез һ.б.
2 нче төркем. (134 нче бит.)
          – Иптәшләр әдәбен, дуслык әдәпләрен ачыклагыз.
– Мәктәп иптәшләре белән инсафлы булыгыз, аларны туганнарыгыз кебек күрегез, әдәпле генә сөйләшегез, ачык йөз белән каршы алыгыз, хәсрәтләрне вә шатлыкларны уртаклашыгыз, кимчелекләренә күз йомыгыз һ.б.
3 нче төркем.  (127 – 128 нче  битләр.)
          – Туганнар, кардәшләр  әдәбен ачыклагыз.
 – Бар туганнарыгызны хөрмәтле тотыгыз, алар белән әдәпле булыгыз, чөнки ата-аналарыгыздан соң  иң якын кешеләрегез – туганнарыгыздыр. Кечкенә туганнарыгызга шәфкатьле  булыгыз,аларны рәнҗетмәгез һ.б.
4 нче төркем.  (112 бит.)
– Кайгылы яки шатлыклы вакытта аралашу.
– Кайгы килгән кешенең кайгысын җиңеләйтергә тырышыгыз, сабыр итәргә өндәгез. Шатлыкларын уртактаклашыгыз. Һәрвакыт хәлләрен белеп торыгыз һ.б.
(Әзер җаваплар тикшерелә, Р.Фәхреддиннең  «Нәсыйхәт» китабыннан җаваплар  чагыштырыла.)
Нәтиҗә ясау.  Яхшы  мөгамәлә  күрер  өчен,  үзегез  дә  башкаларга   яхшы  мөгамәлә  күрсәтегез.
(Төркемдә  эшләүчеләргә  бүләкләр (тел, сүз турында  мәкальләр язылган яфрак – рәсемнәр) бирелә.)
          – Сезгә бүгенге дәреснең файдасы булдымы? Үзегезгә нинди сабак  алдыгыз? (Җаваплар тыңлана.)