Капма-каршы билгене белдерә торган сүзләр
(Татар мәктәбе. II сыйныф)
Фәридә ХАФИЗОВА,
Актаныш районы Яңа Кормаш төп мәктәбенең I квалификация категорияле башлангыч сыйныф укытучысы

Дәреснең максаты: нинди? кайсы? сораулары ярдәмендә билгене белдерә торган сүзләрне танып-белергә, төркемләргә өйрәтү; капма-каршы мәгънәдәге сүзләрне табарга өйрәнү.
Бурычлар:
− сөйләмдә капма-каршы мәгънәдәге сүзләрнең кирәклегенә төшендерү;
− Сингапур системасы структуралары аша күзаллау, логик фикерләү сәләтен, предметка карата танып-белү кызыксынучанлыгын үстерү өстендә эшләү;
− дәрестә классташыңның фикерен исәпкә алып эш итү, күршең белән хезмәттәшлек итү;
Җиһазлау: МЭНЭДЖ МЭТ, өстәлләргә номерлар, диапроектор, слайдлар.
Предмет күнекмәләре: күзәтү, чагыштыру, аеру, төркемләү, нәтиҗә ясау, рефлексия.
Универсаль уку гамәлләре формалаштыру: 
шәхси: дуслар белән күңелле икәнлеген аңлау, дуслыкны сакларга өйрәнү;
регулятив: кагыйдәләр, алгоритмнар кулланып, уку биремнәрен үтәү;
танып-белү: билгене белдергән сүзләр турындагы белемнәрне ныгыту; капма-каршы мәгънәне белдерүче сүзләр табарга өйрәнү;
коммуникатив: партнёрларның фикерләрен тыңлап, үз фикереңне дә әйтеп, аралашу кагыйдәләрен үтәп эш алып бару;.
предметлы: күнегүләр эшләгәндә, билгене белдергән сүзләрнең әһәмиятен аңлау.
Ресурслар: дәреслек (55-56 нчы битләр) һәм эш дәфтәре (52 нче бит) (Мияссарова И.Х., Файзрахманова К.Ф.)
Дәрес эчтәлеге	
Дәрес этаплары	Укытучы эшчәнлеге	Укучы эшчәнлеге	Универсаль
уку гамәлләре (УУГ)	
1. Оештыру
(уңай психологик халәт тудыру)	– Исәнмесез, укучылар! Хәзер безнең татар теле дәресе. Әйдәгез бер-беребезгә елмайыйк һәм күтәренке кәеф телик. Өстәлләрдә сезнең номерларыгыз куелган  карточкалар бар МЭНЭДЖ МЭТ. 1 нче, 2 нче, 3 нче, 4 нче номерлы укучылар кулларын күтәрә. Яхшы! Иңсә күршеңне (соседа по плечу), йөз күршеңне (соседа по лицу) сәламлибез	

Иңсә күршеләренә уң кулларын тигезеп,  йөз күршеләренә баш кагып  сәламләшәләр	Шәхси	
	– Мин сезгә ышанам, укучылар, безнең барысы да яхшы булачак, сез бары тик игътибарлы булыгыз! Кишер уабыз! Бармакларыбыз авырта, нәрсә дип кычкырабыз?	– О-о-отлично! (Кишер кырган хәрәкәт ясыйлар, соңыннан баш бармакларын өскә күтәрәләр.)		
2. Актуальләштерү	1. 
– Өй эшенә нәрсә бирелгән иде, тикшереп китик. Нәтиҗә ясау.

2. Матур язу күнегүе.
3.
– Үткән дәрес темасын искә төшереп китик әле, нәрсә турында сөйләшкән идек без?
Сезгә мин 4әр кәгазь бите бирәм, сез шуларга билгене белдергән сүзләрне язарга тиеш. Сүзләрегез предметның төрле билгеләрен белдерсен ДЖОТ ТОТС
4. Булдырдыгыз, укучылар! Язган сүзләрегезне төркемнәргә аерып карагыз. Төркемнәрегез 3тән ким булмасын, 5тән артмасын  СОРТ КАРДС	1 укучы 73 нче күнегүне укый башлый, 2 нче укучы дәвам итә, калганнар карап бара.

– Билгене белдерә торган сүзләр турында сөйләштек.
(Укучылар 4әр мисал язалар, кычкырып әйтәләр һәм  кәгазьләрен уң ягы белән өскә каратып куялар.)
(Укучылар сүзләрне төркемнәргә аералар, мәсәлән, төс буенча, кеше характеры, тәм буенча, форманы белдергән, табигать күренешләрен белдергән сүзләр.
Соңыннан нинди төркемнәргә аерганнарын аңлаталар.)	Регулятив	
	– Димәк, без үткән дәрестә билгене белдергән сүзләр турында нәрсә белгән идек инде?	– Предметларның төрле билгеләрен белдерүен аңлаган идек		
3. Яңа белемнәр формалаштыру	– Ә менә сез язган сүзләр арасында бер-берсенә капма-каршы мәгънәдә булганнары юк микән, эзләп карагыз әле. Мәсәлән, салкын – җылы 	Укучылар  бергәләп эзлиләр	Танып-белү	
	– Без бүгенге дәрестә билгене белдергән сүзләр турында белемнәребезне ныгытырбыз һәм капма-каршы  билгене белдергән сүзләр турында белербез. Мәсәлән, (күрсәтеп) Шикәр татлы, ә лимон нинди?Акбур ак, ә туфрак? 2 нче сыйныф укучылары кечкенә, ә 4ләр? Үзегез дә шундый чагыштырулар әйтә аласызмы?	Укучылар, предметларны чагыштырып, билгеләрен ачыклыйлар. Үзләре дә чагыштырулар уйлап әйтәләр	Регулятив	
	– Ә хәзер үзегез язган сүзләргә капма-каршы мәгънәдәге сүзләр уйлап карагыз әле, тапсагыз шул ук биткә, алдагы сүзегез янына язып куегыз КОННЕКТ-ЭКСТЭНД- ЧЭЛЕНДЖ	Үзләре язган сүзләргә капма-каршысын табып карыйлар.  Соңыннан 1–2 укучы укый		
Ял минуты	ФОЛОУ ЗЕ ЛИДЕР	Укучылар түгәрәккә бер-бер артлы басалар, көйгә хәрәкәт итәләр, бер укучы лидер була, ул нинди хәрәкәт күрсәтә, калганнары аның артыннан кабатлыйлар	Шәхси	
4. Белемнәрне ныгыту	75 нче күнегү
СИМАЛТИНИУС РАУНД  ТЭЙБЛ
– Һәркем үзенә бирелгән карточкадагы сүзләрнең капма-каршысын яза, соңыннан, түгәрәк буенча җибәреп, бер-беребезнең эшен тикшерәбез	Укучыларга күнегүдәге 3әр сүзне карточкага язып бирәм, билгеле бер вакыт эчендә  һәркем аерым эшли, соңыннан түгәрәк буенча бер-берсенә биреп тикшерәләр. Дәфтәргә 3әр сүзне генә язып куялар	Регулятив

Коммуникатив	
	76 нчы күнегү
– Шигырьне укыгыз һәм дәфтәрләргә «Күмәч нинди?» дигән сорауга җавап языгыз

– Билгене белдергән сүзләр кулланып «Икмәк кибетендә» дигән сөйләшү оештырып карагыз 	
Күмәч түп-түгәрәк, хуш исле, тәмле, җылы, йомшак.

Каршы күрше яки йөз күрше белән сөйләшәләр, берсе сатучы, берсе алучы була		
	Эш дәфтәрендәге биремнәр	78 нче күнегү, 52 нче бит		
5. Рефлексия	– Без бүгенге дәрестә нәрсә турында сөйләштек?
– Капма-каршы билгене белдергән сүзләргә мисал китерә аласызмы?
ТЭЙК ОФ-ТАЧ ДАУН
– Мин сезгә песи турында бер текст укыйм, сез игътибар белән тыңлап утырыгыз һәм билгене белдергән сүзләр ишетсәгез – басыгыз.
Сайланма диктант (телдән):
Песи-пескәй, соры маңгай. Мияубикә иркә, ләкин хәйләкәр. Аның тәпиләре йомшак, тырнаклары үткен. Мияубикәнең колаклары сизгер, мыеклары озын	– Капма-каршы билгене белдергән сүзләр турында сөйләштек (мисаллар китерәләр).

Укучылар укытучы билгене белдергән сүзләр әйткәндә  басалар	Регулятив	
6. Өй эше бирү. Бәяләү	Өй эше: 77 нче күнегү, 56 нче бит.
– Бирелгән сүзләрдән җөмләләр төзеп язасыз, нинди? соравына җавап булып килгән сүзләрнең астына сызасыз.
– Яхшы, укучылар, сез бүген дәрестә бик актив булдыгыз! Рәхмәт сезгә!	

О-о-отлично! (Алма кыру хәрәкәте ясау һәм баш бармакны өскә күтәрү.)	Регулятив