Сыйфатның артыклык дәрәҗәсе
(Татар төркеме. VI сыйныф)

Альбина КӘРАМОВА,
Казандагы 161 нче урта мәктәпнең татар теле һәм әдәбияты укытучысы

Максат
1. Сыйфат” темасына кагылышлы грамматик белемнәрне формалаштыру.
2. Сыйфатның артыклык дәрәҗәсе белән танышу.
3. Бу төр сыйфатның ясалышын һәм кулланылышын күнегүләр өстендә ныгыту.
4. Табышмаклар аша татар халык авыз иҗаты белән кызыксыну хисе уяту.
5. Укучыларның чагыштыра, нәтиҗә ясый белү кебек фикерләү сәләтләрен үстерү.
6. Бу төр сыйфатны танырга, дөрес итеп ясарга һәм урынлы кулланырга өйрәтү.
Җиһазлау: дәреслек, дәрескә әзерләнгән презентация, табышмаклар, карточкалар.
Дәрес барышы
I. Оештыру
1) уңай психологик халәт тудыру;
2) дежур укучының рапортын тыңлап үтү.
II. Яңа тема. Мотивация этабы
1) Тактада аклы-каралы яшелчәләр рәсемнәре.
- Сезгә рәсемнәр ошыймы?
- Сез нәрсәләр үзгәртер идегез? (Төрле төсләргә буяр идек.)
(Төрле төстәге карандашлар ярдәмендә укучылар яшелчә рәсемнәрен төрле төсләргә буйыйлар.)
- Безнең рәсем нишләде? (Матур булды.)
- Хәзер төслелекне, матурлыкны сүзләр белән әйтеп карагыз.
(Укучылар яшелчәләрнең төсләрен, формаларын әйтеп, сүзтезмәләр төзиләр.)
- Сүзтезмәләр төзегәндә сез кулланган сүзләр нинди сорауга җавап бирделәр? (Нинди? Какой? Какая? Какое?)
- Алар нәрсә белдәрә? (Предметның төсен, формасын.)
- Мондый сүз төркеме рус телендә... (имя прилагательное), ә татар телендә ... (сыйфат) дип атала. 
- Барыгыз да булдырдыгыз! Хәзер, әйдәгез, экранга карап, сыйфат турында әйткәннәрне кабатлап китик.
1 нче слайд
Сыйфатның татарча-русча билгеләмәсен чагыштырып уку
Сыйфат 	Имя прилагательное	
Нинди?	Какой? Какое? Какая?	
Предметның билгесен белдерә	Обозначает признак предмета	
(Нинди?) алма. Яшел алма
Алма (нинди?). Алма яшел.	(Какое?) яблоко. Зелёное яблоко
Яблоко (какое?). Яблоко зелёное.	

- Сыйфат 4 дәрәҗәдә килергә мөмкин. Экрандагы кроссвордны чишсәк, без бүгенге дәрестә үтеләчәк сыйфат дәрәҗәсен белеп үтәрбез. Мин сезгә яшелчәләр турында табышмаклар әйтермен.
2 нче слайд.
Кроссворд
1) Үзе ачы - дәвалый.
Күзгә кереп җәфалый.
Исәнлек өчен туган, алтын кабыклы ... (Суган)
2) Чәчәге агачында, алмасы тамырында. (Бәрәңге)
3) Утыра бер чүлмәк, өстенә кигән йөз күлмәк. (Кәбестә)
4) Үзе кып-кызыл, күлмәге яшел. (Карбыз)
5) Түгәрәк, тик ай түгел, сары, тик кояш түгел. (Шалкан)
6)  «Алма» дисәң дә алалар, нәрсә ул, балалар? (Алма)
7) Озын, яшел-түтәлдә, сары, тозлы-кисмәктә. (Кыяр)
8) Җир астында алтын казык -без аны алдык казып. (Кишер)
Кроссворд чишү. («Артыклык» сүзе килеп чыга.)
- Шулай итеп без бүген сыйфатның нинди дәрәҗәсен карап үтәрбез? (Артыклык дәрәҗәсен.)
- Хәзер, әйдәгез, ял итеп алыйк. 
Физкультминутка
3 нче слайд
Бирелгән таблица буенча сыйфатның артыклык дәрәҗәсе ясалышын карап үтәбез.
Сыйфат дәрәҗәсе (степень прил.)	Ясалышы (образование)	Мисаллар (примеры)	
Гади дәрәҗә
(Простая степень)		кызыл
озын
матур	
Артыклык дәрәҗәсе
(Превосходная степень)	1.	Частичное повторение основы + -п
2.	Усилительные частицы иң (самый), бик (очень)	кып-кызыл
оп-озын
бик озын
иң матур	

III. Ныгыту
Бирелгән таблицаны кулланып, укучылар тактага чыгып, төсләрне артыклык дәрәҗәсендә куеп язалар.
4 нче слайдта бирелгән бирем телдән эшләнелә. Укучылар җәя эчендә бирелгән сыйфатларны татарча атыйлар.
- Бу чәчәк зәңгәр, ә бу чәчәк (синий-пресиний) ...
- Бу помидор зур, ә бу помидор (очень большой) ...
- Миңа (самую интересную) ... китап бир әле.
- Синең күлмәгең (очень красивое) ....
- Хәзер китапларның 37 битләрен ачабыз һәм 5 нче күнегүне телдән эшлибез.
(5 нче слайдтагы бирем язмача эшләнә. Җәя эчендәге сыйфатларны тәрҗемә итеп яз. )
1. Шәһәр (большой-пребольшой), ә авыл (маленькая-премаленькая).
2. Алма (очень сладкое), ә сарымсак (очень кислый).
3. Җир(чёрная-пречёрная), ә кар(белый-пребелый).
4. Җәй (очень тёплое), ә кыш (очень холодная).
IV. Группаларда үзлектән эш.
Группаларга яшелчәләр таратыла. Һәр группа бу яшелчәнә артыклык дәрәҗәсендәге сыйфатлар ярдәмендә аны тасвирларга тиеш. (Яшелчәләрнең файдалылыгы турында әңгәмә уздырыла.)
V. Йомгаклау.
- Сыйфатның артыклык дәрәҗәсе турында нәрсәләр белеп үттек?
VI. Өй эше.
Артыклык дәрәҗәсендәге сыйфатларны кулланып, 4 җөмлә язып килергә.
Билгеләр кую.