Сынаулар якынлаша
Миләүшә ХАФИЗОВА, 
Әтнә районы Иске Өҗем төп мәктәбе директорының укыту-тәрбия эшләре буенча урынбасары 

Бүген төп мәктәпләр тормышында иң мөһим мәсьәләләрнең берсе булып дәүләт йомгаклау аттестациясе (ДЙА) тора. Сынаулар сынау инде ул. Аның нәтиҗәләренә бик күп нәрсә бәйле: предметны укыткан укытучының сәламәтлеге, дәрәҗәсе, хезмәт хакы да, мәктәпнең һәм районның төрле рейтинглардагы урыны да.
Без бу процесска 2005 елда кушылып киткән идек. Шушы еллар эчендә бердәм һәм аларга соңрак килеп өстәлгән яңа формадагы төп дәүләт имтиханнары укыту-тәрбия эшен тамырдан үзгәртеп корды, дияргә була.
Хәер, алар үзләре дә ел саен азмы-күпме үзгәреш кичереп тордылар. Эксперименттан штат режимына күчү; бәяләү һәм укучыларны бүләкләү системасы; имтиханнарның саны, мәҗбүри яки ирекле булуы, эчтәлеге; үткәрү һәм контроль процедурасы; беренче яки икенче дулкында бирү мөмкинлеге, гариза бирү вакыты – ниләр генә үзгәрмәде. Яңа уку еллары еш кына моңарчы мәгълүм булмаган яңалыклар белән каршы алына, кайберләре хәтта имтиханнар борын төбендә торганда билгеле була. Моны камилләшү дип кабул итүе кыен, бу күбрәк уйланып бетмәгән эшне төзәтүгә охшап кала. 
Шулай да, бу еллар эчендә күпмедер тәҗрибә тупланды, имтиханнарны беренче урынга куеп эшләргә өйрәндек. Бик күп нәрсәләрнең шулар күләгәсендә калуы кызганыч булса да, уңай нәтиҗәләр дә шактый күренә. БДИ нәтиҗәләре буенча үзләре теләгән уку йортларында белем алган укучыларыбыз арта. Татар теленнән бердәм республика тесты кертелү бу фәнгә игътибарны арттырды. Уртача баллар мониторингына күз салсаң, аларның елдан-ел үсә баруы күренә. 
Әмма барлык балалар да югары белем турында уйламый бит әле. Мәктәптә теләмичә генә «укып» йөрүчеләре дә җитәрлек. Шулар арасыннан йомшак укучыларны, кагыйдә буларак, IX сыйныфтан соң һөнәри уку йортларына «озатырга тырышалар». Өченче баскычка яхшы укучылар гына кала, нәтиҗәдә, уртача баллар арта. Укытучы да, мәктәп тә алдынгы урыннарда йөри башлый.
Тик һәр бала исәптә булган азкомлектлы мәктәпләр мондый юлга бара алмый. Аларда X сыйныфка калган балалар арасында ниндие генә булмый!
Тәҗрибә күрсәткәнчә, бик тырышканда, авыр укучының да аттестат алуына ирешергә була. Тик бу очракта күрсәткечләрең түбән тәгәри, мәктәбең соңгы урынга кала. Мәктәп җитәкчеләре имтиханны начар тапшырган укучылар өчен дә, аларны тиешенчә әзерли алмаган укытучылар өчен дә җавап тота. Мәктәпләрдәге шартларны, укучылар һәм укытучылар контингентындагы төрлелекне исәпкә алмаучы система алдында аклана алмыйсың. 
Әйе, бүген сәләтле, көчле укучылар белән югары нәтиҗәләргә ирешкән укытучылар, мәктәпләр югары бәяләнә. Ә йомшак укучылар белән чик баллны узучы укытучыларның хезмәте дә аларныкыннан ким түгел бит. Барыбер күп укырга, өйрәнергә, балалар белән өстәмә шөгыльләнергә кирәк! Шуңа өстәп, контроль: тестлар, дәресеңә кереп утырулар; педагогик киңәшмәләрдә, ата-аналар җыелышларында имтиханга әзерлек турында сөйләшүләр; уңай нәтиҗәне көтеп алулар... Имтиханга әзерләүче һәркем, бигрәк тә рус теле һәм математика укытучылары алдында баш иярлек.
Әйе, укытучы теләсә нинди шартларда балалар өчен дип яши, тырыша. Инде күпме үзгәрешләр кичергән дәүләт йомгаклау аттестациясе дә аның бу эшендә кирәкле һәм файдалы өлешкә әйләнер, иң оптималь рәвешкә килер, камилләшер дип ышанабыз.