Күбрәк белим дисәң...
(V–VII сыйныф укучылары өчен интеллектуаль уен-тамаша)
Резилә МАДИШИНА,
Бертуган Бубилар исемендәге Иж-Бубый урта мәктәбенең география укытучысы

Алып баручы. «Күбрәк белгән саен, ныграк яратам» дип исемләнгән интеллектуаль уен-тамашада V–VII сыйныф укучыларыннан тупланган «Варислар» һәм «Дуслык» командалары көч сынашачак.
I тур.
1 нче бәйге туган ягыбыз турындагы белемнәребезне ачыклауга багышлана. Сорауларга дөрес җавап биргән командаларга баллар куела.
1. Әгерҗе районы ничәнче елда төзелә? (1927 елда.) 
2. Иж-Бубый авылына кайчан нигез салына? (XVII гасырның беренче яртысында нигез салына. 1640, 1685 елларга караган архив материалларында безнең авыл марилар яши торган авыл буларак телгә алына. Соңрак бу якларга татарлар күчеп килә. Рәсми документларда авыл 1780 елларга кадәр Иж дип кенә йөртелгән. Авыл Иж һәм Бубый елгалары кушылган урында урнашканга күрә, ул Иж-Бубый дип аталып йөртелә башлый.) 
3. Әгерҗе районында нинди милләт халкы яши? (Татарлар, марилар, руслар бердәм, бер гаилә булып яшиләр, үзләренең гореф-гадәтләрен, традицияләрен сакларга тырышалар.)
4. Безнең як халыклары электән нинди һөнәр белән шөгыльләнгән? (Халыкның төп өлеше игенчелек, терлекчелек белән шөгыльләнгән, урман кискән, балык тоткан. Умартачылык, тимерчелек, сумала-дегет кайнату, буяу ясау, чыпта сугу, күн итек тегү, киез итек басу, кирпеч сугу, известь яндыру, тире эшкәртү, чыбыктан кәрзин-тартмалар үрү, мебель ясау кебек эш-һөнәрләрне дә яратып башкарган. Болардан тыш алар сәүдә итү белән дә шөгыльләнгән.) 
5. Бубый мәдрәсәсе кайчан дөньяга танылган? (Бубый мәдрәсәсе XIX йөз ахырында аеруча зур шөһрәт казана.) 
6. Әгерҗе төбәгендә нинди бәрелешләр булган? (Ул заманда да баш күтәрүчеләр, төрле ыгы-зыгылар булып торган. Җирле халык Пугачёв восстаниесендә катнашкан... Әгерҗе аша тимер юл үтү бу төбәктә эшчеләр классын барлыкка китергән. Әгерҗе эшчеләре Октябрь революциясендә катнашкан. Гражданнар сугышы башлангач, Әгерҗе аша Азин дивизиясе үткән. Ватан сугышында безнең район кешеләре дә гомерләрен аямыйча көрәшкән: аларның 6350 се яу кырларында ятып калган. Батырлар арасында дүрт Советлар Союзы Герое да бар. Алар – Асаф Абдрахманов, Борис Шабалин, Гали Шәмсетдинов, Зәки Солтанов.) 
7. Иҗат өлкәсендә танылган шәхесләр бармы? (Таҗи Гыйззәт – драматург, Юныс Әминов – драматург, Ләбиб Айтуганов – журналист, шагыйрь һәм үзешчән композитор, Венера Шәрипова – җырчы, Флюра Хөрмәтова – баянчы, Рәгъде Халитов – музыкант һ.б.) 
Алып баручы. Беренче бәйгегә нәтиҗә ясыйбыз. (Жюри әгъзаларының фикерләре тыңлана.) 
II тур. 
Икенче бәйге «Тылсымлы экран» дип атала. Укучылар экранда күрсәтелгән объектларның тарихы белән таныштырып китәргә тиеш. Каршы як командага җавапларны тулыландыру мөмкинлеге дә бирелә. 
1 нче рәсем. Бина 1895 елда Мөхәммәтҗан хаҗи тарафыннан салына. 
Авыл тарихында бу өченче мәчет. 1900 елда мәчет такта белән тышлана. Рәсемнән күренгәнчә, аның тәрәзәләре зур, бүлмәләре иркен, түшәмнәре биек итеп эшләнгән. Мәчетне карап, тәртиптә тоту өчен дә Мөхәмәтҗан бай үз акчасын тоткан. 
Совет заманында бу бина озак еллар балалар санаторие булып хезмәт иткән, 2005 елдан бирле ул хәзер буш тора. Авылның милләтпәрвәр кешеләре тырышлыгы белән әлеге тарихи бинага ремонт ясатылды, һәм ул киләчәк буын өчен тарихи бина булып сакланачак. 
2 нче рәсем. Бертуган Бубилар яшәгән торак йорт. Ул 1906–1907 елларда төзелгән. Габдулла, Гобәйдулла, Мөхлиса Буби-Нигъматуллиннар Иж-Бубый авылында шушы йортта гомер кичергәннәр. Янгыннан соң Мөхәммәтҗан бай ярдәме белән 1907 елда салынган бу йортның иң зур бүлмәләрен мәдрәсәнең китапханәсе һәм уку залы итеп файдаланганнар, хуҗалар үзләре йортның кечкенә бүлмәләрендә яшәгәннәр. 
Бүген бу йорт бинасында ремонт эшләре алып барыла. Киләчәктә аны Милли мәдрәсә музее итеп файдалану күздә тотыла. Йорт «Мирас» фондына кертелгән.
3 нче рәсем. Сәүдәгәр Гобәйдуллинның кунак йорты. Арслангали йорты (Укучыларның фикерләре тыңлана.)
III тур.
Алып баручы тасвирламасы буенча берничә авылны тану, ачыклау.
IV тур.
Капитаннар ярышы. Алып баручы әйткән шәхесләрнең кем булуына ачыклык кертергә.
1. Габделгалләм Нигъмәтуллин.
2. Җамал Вәлиди. 
3. Фатыйма Гыйззәтуллина-Буби.
4. Мөхлисә Нигъмәтуллина.
5. Габдулла Нигъмәтуллин.
6. Нәҗип Думави.
Бәйгегә нәтиҗә ясала. (Туган як турында җыр башкарыла. Командаларга бүләкләр тапшырыла.)