Абсолют зурлык тамгасы кергән функцияләрнең графикларын төзү
(IX сыйныфта информатика һәм математика дәресе)
Альбина ГЫЙЗЗӘТУЛЛИНА,
Әгерҗе районы Кадыбаш урта мәктәбенең информатика, физика, математика укытучысы

Максат. Графиклар төзегәндә компьютерны куллану мөмкинлекләрен камилләштерү; мәгълүматны кабул итәргә, эшкәртергә һәм нәтиҗә чыгара белергә өйрәтү; укучыларның физик сөйләм телен, логик һәм алгоритмик фикерләү сәләтен үстерү; гамәли эшләр башкару аша фәнгә кызыксыну уяту; төркемнәрдә эшләгәндә, үзара ярдәмләшү һәм хезмәттәшлек күнекмәләрен үстерү; укучыларда нокталы диаграмма төшенчәсен формалаштыру; таблицаны бирелгән адым белән тутырырга өйрәтү. 
Дәрес тибы. Белемнәрне системалаштыру.
Алымнар: гамәли эш, әңгәмә кору, карточкалар белән эшләү.
Дәресне оештыру формасы: фронталь, индивидуаль.
Техник чаралар: такта, экран, проектор, компьютерлар.
Программалы тәэмин ителеш: OC Windows, MS Office кушымтасы MS Excel.
Дидактик материаллар: «Функцияләрнең графикларын төзү» практик эшенә күрсәтмәләр, биремнәр белән карточкалар, өй эше язылган карточкалар.
Фәнара бәйләнеш: математика, рус теле.
Дәрес барышы
I. Оештыру өлеше. Психологик уңай халәт тудыру.
II.	Белемнәрне актуальләштерү.
(Тактада «Функция» сүзе язылган.)
Укытучы. Укучылар, сездә бу сүз белән бәйле рәвештә нинди ассоциацияләр барлыкка килә?
I. Уку мәсьәләсен кую.
Укучыларга ике төрле график һәм функциясенең вариантлары тәкъдим ителә. Функцияләрнең графикларына аларның тиңдәшле алгебраик язылышларын табарга.
		
у = х	у=|х|=	
у = х һәм у = |х| функциясенең үзлекләре?
Көтелгән җаваплар: у = х функциясе так, чөнки f(-х) = -х = -f(х); у = |х| функциясе – җөп, чөнки f(-х) = |-х| = |х| = f(х).
у = х һәм у = |х| функцияләренең графикларын чагыштырыйк. Бу графикларны төзү арасында нинди охшашлык бар?
Көтелгән җавап: у = |х| функциясенең графикларын төзү өчен, у = х функциясенең графигын абциссалар күчәре астындагы булган өлешен Ох ка карата симметрик төзергә кирәк.
у = |х| функциясенең графигы, х0, булганда у = х графигын ОУ күчәренә карата симметрик сурәтләгәндә барлыкка килә.
Укытучы. Графикларны төзүнең бу методын абсолют зурлык кергән башка функцияләр өчен кулланырга мөмкинме?
II. Куелган мәсьәләдән чыгу юлын эзләү. Гамәли эш.
Укучылар төрле төстәге карточкаларга язылган биремнәр ала. Укучылар төсләр буенча төркемнәргә бүленә. Төркем эчендә укучылар эшләрне үзләре бүлешәләр һәм функцияләрнең графикларын компьютерда төзиләр.
Бирелгән функцияләргә «х» һәм «у» кыйммәтләре өчен, адымны үзегез сайлап алып, таблица тутырыгыз. (1 нче кушымта)
«у» кыйммәтләрен тутыру өчен, таблица ячейкасына формуланы дөрес язарга. (2 нче кушымта)
Абсолют зурлык кергән функциянең графигын сызу өчен алгоритм төзергә. 
III. Фикер алышу.
Эшләр тактага эленә. Һәр төркем, ике функция графигын чагыштырып, модуль кергән функцияләрнең графигын ничек төзеп булганлыгын аңлата.
1 нче төркем. Биремне үтәгәннән соң төзелгән графиклар:

2 нче төркем. Биремне үтәгәннән соң төзелгән графиклар: