Шагыйрәнең шигъри йолдызлыгы
(Шагыйрә Йолдыз Шәрапова иҗаты буенча дәрестән тыш уку дәресе)
Гөлфия ГАБДРАХМАНОВА,
Казандагы 4 нче татар гимназиясенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы

Максат.
1. Балаларны шагыйрә Йолдыз Шәрапованың тормыш юлы һәм иҗаты белән таныштыру.
2. Әдәби әсәр геройларының эш-гамәлләре үрнәгендә балаларда әдәплелек, кешелеклелек, олыларга ихтирам хисе тәрбияләү.
3. Укучыларда мавыктыргыч шигърият дөньясы белән кызыксыну уяту. 
Җиһазлау.
Шагыйрәнең тормыш юлы буенча төзелгән презентация, китаплар күргәзмәсе.

Дәрес барышы.
I. Оештыру моменты.
– Хәерле көн, укучылар! Исәнмесез. Бүгенге кунакханә-дәресебезне башлап җибәрәбез. Һәм эшкә керешкәнче, әйдәгез, дәрестә кулланырга тиешле кагыйдәләрне искә төшереп үтик:
1. Игътибар белән тыңла.
2. Тулы җөмләләр белән сөйлә.
3. Кеше фикерен кабатлама, үз фикереңне әйт.
II. Актуальләштерү.
– Без сезнең белән бик күп язучыларыбызның тормыш юлы, иҗаты белән таныштык, ә бүген без сезнең белән Йолдыз Әдип кызы Шәрапова иҗаты турында сөйләшербез. Ә кем соң ул Й.Шәрапова? (Укучыларның җаваплары.)
– Бик дөрес әйттегез. Балалар күңеленә тылсымлы ачкыч табып, анда яшерелгән уй-фикерләрне, өмет-хыялларны әйтеп бирә белгән гаҗәеп шагыйрә, шәфкатьле ана, талантлы журналист Йолдыз Шәрапова бүген бездә кунакта. Сезгә ул үзенең матур шигырьләре  һәм “Сабантуй” газетасы битләре аша яхшы таныш.
Ә хәзер, әйдәгез, аның тормыш юлы белән якыннанрак танышып китик. 
Йолдыз Әдип кызы Шәрапова (Җамалетдинова) 1962 елда Буа районы Яңа Тинчәле авылында укытучы гаиләсендә туа. Туган авылында урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, Казан дәүләт университетының филология факультетының журналистика бүлегендә югары белем ала. Хезмәт юлын «Ялкын» журналында башлап җибәрә, аннан Биектау районының «Ильич юлы» газетасы редакциясендә эшли. 1986 елдан «Сабантуй» газетасының әдәбият бүлегендә эшли. Ул, актив журналистлык эшчәнлеге алып бару белән бергә, үзенчәлекле балалар шагыйрәсе булып танылды.
Кешенең исеме җисеменә туры килә дип юкка гына әйтмиләр. Нәрсә соң ул йолдыз? (Укучыларның җаваплары. Мәсәлән: күк җисеме, геометрик фигура...) Чыннан да ул – балалар шигъриятендә балкып торучы Йолдыз. Йолдызның 5 почмагы булган кебек, аның иҗаты да, тормышы да тоташ «5»леләрдән генә тора. Әле күптән түгел генә ул үзенең 50 яшьлек юбилеен бәйрәм итте. Хәзерге көндә ул биш бала анасы, биш китап авторы.
Шәгыйрәнең «Антенналы бәрәңге» дип аталган тәүге җыентыгы 1994 елда чыга, ул аның балаларга беренче күчтәнәче була, иң күп укыла торган китапларның берсе буларак, «Ел китабы» республика конкурсында 2 нче урын яулый. Алдагы елларда Йолдыз Шәрапованың «Зоопарк әлифба» (1994), «Шигырьле чәй» (1999), «Колаклы коймаклар» (2003) китаплары басылып чыга. Соңгы җыентыгы республикабызның А.Алиш исемендәге премиясе белән бүләкләнә. Соңыннан «Җавапсыз сорау» (2007), «Каен алмасы» (2011) китаплары дөнья күрә.
Иҗат куанычы аның тормышында ана булу бәхете белән бергә үрелә. Бүгенге көндә Йолдыз һәм Сирень Шәраповлар гаиләсендә дүрт ир-егет (Сәйдәш, Ядкәр, Айнур, Газиз) һәм бер кыз (Әдилә) үсеп килә.
III. Белем һәм күнекмәләрне ныгыту.
– Ә хәзер, әйдәгез, язучының иҗатына да күзәтү ясап китик. Алдан әйтеп киткәнчә, Йолдыз Шәрапова – бик күп шигырьләр авторы. Аның «Яз килә» исемле шигыре 3 телдә бирелә. Ул рус һәм инглиз телләренә тәрҗемә ителгән. Бүген без сезнең белән аның 3 шигыре («Кызыл китап», «Куркыныч уй», «Автобуста») белән якыннан танышырбыз һәм аның шигырьләренә анализ ясарбыз. Ә калган шигырьләрен дәрестән тыш вакытта укып, сыйныф сәгатьләрендә фикер алышырбыз. Ә анализда төп эш нәрсә? (Әсәрнең автор әйтергә теләгән мәгънәсен табу.)
1) «Куркыныч уй» шигыре укыла.
– Ничек уйлыйсыз, автор дөрес әйтәме? (Әйе, дөрес. Безнең хәзерге тормышыбыз компьютер белән бәйләнгән.)
– Ә интернетта бит бар нәрсә дә бар. Безнең хәзер мәктәпкә дә компьютер технологияләре үтеп керде. Электрон көндәлекләр, электрон журналлар... Бәлки, чыннан да, китапларны читкә куеп торсак та ярыйдыр? (Китап ул тормыш дәреслеге. Китап ул – хәзинә. Ә ул хәзинәне бернинди компьютер да, телевизор да алыштыра алмый.)
2) «Кызыл китап» шигыре укыла.
– Сез ничек уйлыйсыз, бу шигырь нәрсә турында?
–	Автор китапны нәрсә белән чагыштыра, ни өчен кирпеч белән? (Авырлыгы, зурлыгы, калынлыгы әйтелә.)
–	Сез ничек уйлыйсыз, «Кызыл китап»ны ни өчен уйлап тапканнар? Ни өчен Кызыл, кара яки ак түгел? (Кызыл – куркыныч янавын белдерә торган төс. Ул гүя: «Үсемлекләр һәм хайваннар бәлагә тарыган, аларга ярдәм итегез!» – дип, барлык кешеләрне кисәтә. Шуңа күрә бу китапны кызыл төскә «манганнар» да инде.)
– Табигатьне ни өчен һәм кемнән сакларга кирәк? (Балаларның җаваплары.)
– Шигырьнең соңгы куплетына игътибар итегез әле, «Уйларым урау-урау» диелгән, ничек уйлыйсыз, нәрсә турында уйлана икән соң автор? (Балаларның җаваплары.)
3). «Автобуста» шигыре укыла.
– Шигырьне өлешләргә бүлеп карыйк әле. Ничә өлешкә бүлеп була? (4 өлешкә.) (1 нче өлеш һәм 2, 3, 4 нче өлешләр әйтелә.)
– Шигырьдә күтәрелгән проблема бүгенге көндә актуальме? (Балаларның җаваплары.)
– Шигырьгә нинди мәгънә салынган? (Кеше һәр яктан матур булырга тиеш. Әгәр дә тышкы яктан кеше чибәр булып, эчендә начар уйлар булса, ул инде яхшы кеше булмый. Кешелеклелек, шәфкатьлелек, изгелек, ягымлылыкны мин кешедәге иң матур сыйфатлар дип атар идем. Ә игелекле булу ул – ярдәмчел булу, кеше хәленә керә белү. Юкка гына борынгылар «Изгелек ит тә суга сал» димәгәннәр, бу мәкальдә бик тирән мәгънә ята. Кеше никадәр күп яхшылык эшләсә, үзенә шулкадәр күп савап ала һәм бер көн бу яхшылыклар аның үзенә кире әйләнеп кайта.)
– Менә без Йолдыз Шәрапованың берничә шигыре белән танышып үттек. Нәтиҗә ясап әйтегез әле, Й.Шәрапова иҗатына нинди үзенчәлекләр хас? (1. Шигырьләрдә сурәтләнгән вакыйгалар тормышчан, реалистик нигезле. 2. Тәрбияви әһәмияткә ия.)
– Й.Шәрапова – балалар язучысы. Ул балаларга хас тел белән бүгенге көндә актуаль булган зур проблемаларны үзенең шигырьләрендә яктырта. Аларның чишелешен эзли, таба һәм шуларны кече яшьтәге бала да кабул итәрлек итеп үзенең укучыларына җиткерә.
IV. Йомгаклау.
Дәресебезне йомгаклап, мин сезгә бер уен тәкъдим итәм. Без Йолдыз апабыз иҗат иткән шигырьләр исемнәрен кертеп кыска гына хикәя төзедек. Китапларын укыган һәр укучы бу шигырьләрне бик тиз табар дип өметләнәм.
Бик шәп фикер туды, балалар, тыңлагыз әле. Сез шагыйрә Йолдыз апагызның шигъри йолдызлыгына ешрак кунакка килегез. Вакыт җитми дип, сәбәп эзләмәгез. Башлы суган, башлы бәрәңгеләр салып пешерелгән тәмле ашлар, колаклы коймаклар ашарсыз, шигырьле чәйләр эчәрсез һәм тәмле җиләктән авыз итәрсез. Бабай белән малайдан, Белмәмеш белән бергәләп, тылсымлы сүзләр өйрәнерсез. Үзегез белән күзлекле бабайны, дәү әнине, мастер әтиләрне һәм мөгезле әниләрне дә алып барырга киңәш итәм. Бу алар өчен дә бик файдалы чара булачак. Соңыннан күпме рәхмәт сүзләре ишетерсез.
(«Шәп фикер» туды, балалар, тыңлагыз әле. Сез шагыйрә Йолдыз апагызның шигъри йолдызлыгына ешрак «Кунакка килегез». «Вакыт җитми» дип, «Сәбәп» эзләмәгез. «Башлы суган», «Башлы бәрәңгеләр» салып пешерелгән тәмле ашлар, «Колаклы коймаклар» ашарсыз, «Шигырьле чәй»ләр эчәрсез һәм «Тәмле җиләк»тән авыз итәрсез. «Бабай белән малай»дан, «Белмәмеш» белән бергәләп, «Тылсымлы сүзләр» өйрәнерсез. Үзегез белән «Күзлекле Бабайны», «Дәү әни»не, «Мастер» әтиләрне һәм «Мөгезле әни»ләрне дә алып барырга киңәш итәм. Бу алар өчен дә бик «Файдалы чара» булачак. Соңыннан күпме «Рәхмәт» сүзләре ишетерсез.)
V. Үзбәя.