Алтын көз
(Уртанчылар төркемендә «Алтын көз» темасына тирә-юнь белән таныштыру һәм сөйләм үстерү эшчәнлеге)
Гөлназ Гыймадиева,
Казандагы 411 нче балалар бакчасы-баланы үстерү үзәге тәрбиячесе 

Программа эчтәлеге: көз турында булган белемнәрне системалаштыру; балаларны сорауларга тулы җавап бирергә өйрәтүне дәвам итү; хәтер сәләтен үстерү; туган як табигатенә соклану хисләре тәрбияләү.
Алдан уздырылган эш: көз турында матур әдәбият китаплары уку, тирә-як табигатен күзәтү, көз турында әңгәмә уздыру.
Сүзлек эше: фигыльләр: очып китәләр, әзерләнәләр, ява; исемнәр: каен, өрәңге, юкә, имән, миләш; сүзтезмәләр: көзге яфраклар, алтын көз.
Җиhазлау һәм материал: көз турында иллюстрацияләр, презентация, яфраклар, туп.
Эшчәнлек барышы.
Тәрбияче. Балалар, без сезнең белән узган шөгыльдә көз турында сөйләшкән идек. Бүген дә көз турында сөйләшүне дәвам итәрбез. Хәзер, әйдәгез, җыр тыңлап алыйк. Игътибар белән тыңлагыз һәм әйтегез: бу җыр нинди ел фасылы турында? («Алтын көз» (З.Нури сүзләре, А.Батыршин көе.)
Балалар. Көз турында.
Тәрбияче. Әйе. Хәзер нинди ел фасылы?
Балалар. Көз.
Тәрбияче. Балалар, кемдер килә бугай.
Көзсылу.
Сез минем турында сөйләшәсезме?
Менә мин ул – Көзсылу.
Исәнмесез, балалар.
Мин сезгә кунакка килдем.
Сезнең белән дуслашасым килә.
Сез көз турында ниләр беләсез,
Шуны беләсем килә.
Тәрбияче. Әйдәгез, балалар, Көзсылуга көз билгеләрен әйтик. Мин сезгә экранда рәсемнәр күрсәтәм, ә сез әйтерсез (презентация).
Балалар. Көз көне агачлардан яфраклар коела. Кошлар җылы якка очып китә. Урамда салкын, шуның өчен кешеләр җылы киенә. Хайваннар кышка әзерләнә. Еш кына салкын яңгырлар ява һәм көчле җил исә.
Тәрбияче. Балалар, сез нинди көз айларын беләсез?
Балалар. Сентябрь, октябрь, ноябрь.
Көзсылу. Көз турында шигырьләр беләсезме соң?
Тәрбияче. Әйе, беләбез. Әйдәгез кемнең сөйлисе килә?
1 нче бала.
Көз килде. Үләннәр
Саргайды, шиңде.
Сап-сары яфраклар
Җиргә сибелде.
2 нче бала.
Үтте-китте матур җәйләр,
Көзләр килеп җиттеләр.
Ак каенның яфраклары
Саргаешып киптеләр. (К.Нәҗми)
Тәрбияче. Менә нинди ул көз көне! Әйдәгез экранда туган ягыбызда көз күренешләрен карыйк. (Презентация күрсәтелә, тәрбияче сөйләп бара.)
Тәрбияче. Кайчак була бу, балалар?
Балалар. Көз көне була.
Тәрбияче. Әйе, көз көне була. Балалар, әйткәнегезчә, көз көне җил исә, менә бүген дә ул иртәдән бирле исә, балалар бакчасына барганда мин аны очраттым һәм ул безгә тылсымлы туп бүләк итте.
Бу көзге тылсымлы туп,
Сезнең кулларга сикерер.
Күп-күп сораулар бирер,
Сездән жаваплар көтәр.
Дөрес җавапка Көзсылу яфраклар бүләк итәр.
Сораулар.
Көз көне гөмбәләр үсәме?
Болытлар кояшны каплыймы? 
Ачы җилләр исәме?                                                    
Көз көне томан буламы?
Кошлар оя корамы?
Көз көне уңыш җыялармы?                                       
Кошлар жылы якларга китәме?
Яңгырлар еш явамы?                                                   
Кояш нык җылытамы?
Кояшта кызынырга буламы?                                  
Тәрбияче. Әйдәгез, балалар, бу көзге яфраклар белән уйнап алыйк. («Көзге яфраклар» уены үткәрелә.)
Җил исә, җил көчәя (баш очында яфракларны селкетәләр),
Яфракларны селкетә.
Яфраклар, яфраклар (яфраклар белән әйләнәләр),
Сары матур яфраклар.
Качтым яфрак астына (чүгәләп, яфрак белән битләрен каплыйлар),
Карап алдым чак кына (карап алалар).
Яфраклар, яфраклар (яфраклар белән әйләнәләр),
Сары матур яфраклар (карап алалар).
Яфракларны бирмибез (яфракларны артка яшерәләр).
Кирәк булырлар дибез.
Яфраклар, яфраклар (яфраклар белән әйләнәләр),
Сары матур яфраклар.
Тәрбияче. Әйдәгез, балалар, бармак уенын уйнап алабыз. (Бармаклар уены.)
Бер, ике, өч, дүрт, биш.
Алтын сары яфракларны
Кулга җыябыз.
Бу – каен яфрагы,
Бу – имән яфрагы,
Бу – өрәңге яфрагы,
Бу – юкә яфрагы,
Бу – миләш яфрагы.
Яфракларны җыябыз,
Кәрзиннәргә салабыз.
Көзсылу. Бик күп беләсез икән минем турында. Мин сезгә үзем белән бүләк тә алып килдем. (Көзсылу балаларга рәсемнәр тарата.)
Тәрбияче. Һәр бала үз рәсеме буенча җөмлә төзеп әйтер һәм безнең көз турында бик матур «сүзле» китап килеп чыгар.
Балалар. Көз җитте. Агачлар яфракларын коялар. Еш кына салкын яңгырлар ява. Кошлар җылы якка китәләр. Балалар мәктәпкә бара. Хайваннар кышка әзерләнә.
Тәрбияче. Менә безнең нинди матур китап килеп чыкты.
Көзсылу. Сезнең белән бик күңелле булды миңа. Ләкин миңа китәргә кирәк. Сау булыгыз, балалар.
Тәрбияче һәм балалар. Сау булыгыз, Көзсылу.
Тәрбияче. Балалар, сез көз турында бик күп җырлар, шигырьләр беләсез. Көз билгеләре турында матур итеп җөмләләр төзедегез, уйнадыгыз. Булдырдыгыз, рәхмәт сезгә.