Картина буенча инша язарга өйрәнү
(V сыйныфта сингапур укыту структурасы кулланып үткәрелгән әдәбият дәресе)
 Фидания ГӘРӘЕВА, 
 Әлмәт районы Колшәрип урта мәктәбенең I квалификация категорияле татар теле һәм әдәбият укытучысы
Тема. Лотфулла Фәттаховның «Әни күрмәгәндә» исемле картинасы буенча инша язарга өйрәнү. 
Максат. Укучыларның бәйләнешле сөйләм телен, иҗади фикерләү сәләтен үстерү; рәссам иҗатына карата кызыксыну уяту; табигать матурлыгына соклану хисе тәрбияләү. 
Җиһазлау. Л.Фәттаховның «Әни күрмәгәндә» картинасы, яз турында шигырьләр, хикәяләр язылган китаплар, ноутбук, экран, проектор, яз турында язылган сүзләр, төрле рәсемнәр.
Кулланылган структуралар: Хайф-Файв
 Тейк Оф-Тач Даун 
 Фолоу зе лидер
 Раунд Тейбл
 
Дәрес барышы.
I. Оештыру. 
ХАЙФ-ФАЙВ структурасы кулланыла.
II. Актуальләштерү.
Яз – табигатьнең уяну чоры. Кояш та көннән-көн җылырак, яктырак карый, ак кар өстенә юмарт нурларын сибә.
Язның һәр яңа туган көне табигатькә яңа бизәкләр өсти. Аның сулышын агачлар һәм куаклар да тоя. Өрәңге, каен, зирек агачларына җан керә – кәүсәләрендә су йөри башлый. Таллар чәчәк ата – «песи» чыгара. Шау-гөр килеп җылы яклардан яз хәбәрчеләре – сыерчыклар, кара каргалар кайта. Аларның кайтуы язга ямь өсти.
Барлык болыннарны, тугайларны тутырып су арта. Март аенда әле тау башлары гына кардан арчылган булса, апрельдә инде кар бар җирдә дә эреп бетә диярлек. Көн узган саен, табигать уяна, җанлана. Һәр тарафта яз сулышы.
 Укытучы. Укучылар, сезгә бу ел фасылының кайсы мизгелләре ошый? Ни өчен? ( Җаваплар тыңлана.)
 Укытучы. Өйгә бирелгән кайсы эшне сайладыгыз икән, тыңлап карыйк. Сүзне 1 нче төркемгә бирәбез. (Яз турында әсәрләрдән өзекләр укыла.)
– Димәк, язучылар әсәр иҗат иткәндә нәрсәгә игътибар итә икән? (Сүзләргә, сүз байлыгына.)
– Хәзер сүзне 2 нче төркемгә бирик. (Яз турында шигырьләр укыла.)
– Чыннан да, яз көне күңелләр дәртләнә, илһам килә, иҗади көч арта. Шагыйрь Әнәс Кариның «Яз җыры» шигырендә дә мондый юллар бар:
Елмайган кояшның дөньяга
Ягымлы нурлары сирпелә.
Ватанны шат итеп, балкытып,
Йөрәккә дәрт кертеп, яз килә!
Яз килә! Сөекле языбыз,
Куанып җырлыйбыз барыбыз.
ТЕЙК ОФ-ТАЧ ДАУН структурасы кулланыла. 
Укытучы. Мин сезгә табышмаклар һәм аларның җавапларын әйтәм. Әгәр сез җавап белән риза булсагыз, торып басасыз, юк икән – утырып торасыз.
 Кулсыз-аяксыз, тәрәзә кага.(Җил)
 × × ×
 Ала сыер ятып кала,
 Ак сыер торып китә. (Яз) 
 × × ×
Борынсыз чыпчык боз тишә.(Тамчы)
 × × ×
Сорыйлар, көтәләр,
Килсәм, бар да качалар. (Яңгыр)
 × × ×
Башы тауда, аягы диңгездә. ( Елга)
 × × ×
Үзе су, үзе каты. (Боз)
– Рәхмәт, укучылар. Табышмаклар чишәргә дә тапкыр икән әле үзегез. Инде сүзне 3 нче төркемгә бирик. (Яз турында сынамышлар, әйтемнәр укыла.)
– Яз турында сынамышлар бик күп. Алар, чыннан да, сыналган. Безнең авылның кайбер өлкәннәре бу сынамышларны хәзер дә сыныйлар, табигатьтәге үзгәрешләрне даими күзәтеп, язып баралар.
Ял минуты. Фолоу зе лидер структурасы кулланыла. (Укучылар бер-берсе артына баса. Алдагы укучы (лидер) нишли, калганнар да шуны эшлиләр. Музыка бетүгә, лидер алышына. (Бөтенесе дә лидер булырга тиеш)
III. Яңа күнекмәләр формалаштыру. 
– Яз җитүгә, урамнар да җанлана. Тирәлек бала-чага тавышы белән гөр килеп тора. Берәүләр күлдәвекләр ясый, икенчеләребез көймә агыза, аларның бөтерелеп агуларына ияреп йөгерә торгач, бөтен дөнья лычма су була, ләкин син аны сизмисең; рәхәт: йөгерәсе, сикерәсе килә.
– Балалар, сезгә дә танышмы бу мизгелләр? (Җаваплар тыңлана.)
– Хәзер мин сезгә тәкъдим итә торган картинада да охшаш урыннар бар. Бу картина «Әни күрмәгәндә» дип атала. Аны талантлы рәссам Лотфулла Фәттахов ясаган.
(Л.Фәттахов турында кыска гына презентация карап үтелә.)
Укытучы. Гомумән, Л.Фәттахов үзенең хезмәтендә табигать күренешләрен тасвирлауга зур урын бирә. Әйдәгез, картинага күз салыйк һәм тактадагы сорауларга җавап биреп карыйк:
1) Картинада сезнең игътибарны нәрсә җәлеп итә?
2) Рәссам елның кайсы вакытын сурәтли?
3) Картинада кемнәрне күрәсез? Алар нишлиләр?
4) Бу балаларның йөзләре ничек итеп сурәтләнгән? Ни өчен без аларга яратып карыйбыз?
5) Рәссам картинаны ясаганда нинди буяулар кулланган?
6) Картина нинди хисләр уята? Ни өчен ул «Әни күрмәгәндә» дип атала?
Бу эшне үтәгәндә Раунд Тейбл 	 структурасы кулланыла. (Бер кәгазь битенә (чиратлашып) сорауларга җаваплар языла. Алга таба өч төркемдәге укучыларның да җаваплары тыңлана.) 
– Әйе, балалар, Лотфулла Фәттахов бу картинасында төсләр җыелмасын да, исемен дә бик оста сайлаган. Картинаның «Әни күрмәгәндә» дип аталуы да бездә көлү хисләре уята. Әниләре күрмәгәндә язгы су эченә кереп баскан малай салкын тию турында гел уйламый да. Язгы җанлану аларны да дәртләндергән, күрәсең. Язын иң мавыктыргыч шөгыль – көймә йөздерү балалар өчен зур куаныч инде ул. Табигатьтә дә матур үзгәрешләр күзәтелә. Дөнья җанлана, яшәрә. Безгә бу матурлыкны күрә һәм тоя, шул гүзәллек белән соклана белергә кирәк. 
IV. Ныгыту.
Укытучы. Укучылар, иншабызны язу өчен без рәсем буенча нинди фикерләр тупладык?
– Язгы табигать сездә нинди тойгылар уятты? (Җаваплар тыңлана.)
V. Йомгаклау.
Укытучы. Балалар, бу дәрестә язгы табигать турында язылган шигырьләр, әсәрләрдән өзекләр, сынамышлар белән таныштык. Шулай ук рәсем буенча матур-матур җөмләләр төзедек, фикерләребез белән уртаклаштык. Болар сезгә иншагызны бәйләнешле итеп язу өчен ярдәмлек була аламы? (Фикерләр тыңлана.)
– Укучылар, сез Ш.Галиев, Ә.Ерикәй, Б.Рәхмәт шигырьләрен дә үзегезнең иншагызда куллана аласыз. Алар тактага язылган.
– Укучылар, бүгенге дәрес сезгә ошадымы? (Фикерләр тыңлана.)
Өйгә эш. Иншаны дәфтәрләргә язып килергә.
- Бүгенге дәресебезне күңелләрне күтәрә торган җыр белән тәмамлыйсы килә.”Елмаеп көлә кояш” дип атала бу җыр. Дәрес өчен рәхмәт, дусларым.