Информатикага бер күрүдә гашыйк без
(«Гашыйклар көне» һәм «Программистлар көне» уңаеннан үткәрелә торган кичә)
Чулпан ГЫЙЛЬМУЛЛИНА,
Актаныш районы Сәфәр урта мәктәбенең югары квалификация категорияле информатика укытучысы
Кичәнең максаты. Укучыларның логик фикерләү, уйлау сәләтләрен үстерү, үз фикереңне белдерә белү, исбатлау күнекмәләре булдыру; информатика фәненә кызыксыну уяту, үзара дуслык, ярдәмләшү хисе тәрбияләү; укучыларның мәгълүмати культурасын формалаштыру.
Кичә барышы.
(Музыка яңгырый.)
Алып баручы. Хәерле көн, хөрмәтле кунаклар, кадерле укучылар! Бүген бу кичәдә сезне күрүебезгә бик шатбыз!
Бар күңеллелек бөтен дөньяда, бар бер ямь бүген,
Нәрсәдән бу мин беләм: бәйрәм бүген, бәйрәм бүген!
Ә сез беләсезме, бүген нинди бәйрәм? Әлбәттә, дөрес әйтәсез: бүген – Гашыйклар көне. 14 февраль тагын нинди көн буларак билгеләп үтелә соң? Бүген – шулай ук Программистлар көне дә. Без бүген шушы ике бәйрәмне бергә билгеләп үтәргә җыелдык.
 Кичәбез – «Бер күрүдә гашыйк булыйк» дип атала. Әлбәттә инде, информатика фәненә бер күрүдә гашыйк булу!
Информатикага булган мәхәббәтләрен бүген ике команда аңлатачак: егетләр һәм кызлар командалары. Аларны бирегә чакырабыз!
(Катнашучылар берәрләп сәхнәгә чыга: башта бер егет – аның турында шигырь укыла, аннан соң бер кыз чыга – аның турында шигырь укыла. Егет кеше, кыз кешене көтеп торып, урынына кадәр озатып куя. Катнашучы 6 егет, 6 кыз да шул тәртиптә чыгып тезелеп баса. Катнашучылар турында информация 2 –13 нче слайдларда чыгып бара.) 
Алып баручы. Ә хәзер жюри әгъзаларын бирегә чакырабыз. 
(Жюри әгъзаларына судья башлыклары кигезелә.)
Музыкаль тәнәфес. Катнашучыларны сәламләп җырлый ...
(Һәрбер музыкаль тәнәфес вакытында җырчы җырлаган вакытта, шул җырга укучылар үзләре төзегән видеоклиплар күрсәтелә. Видеоклиплар DVD-студия Windows, Novea Maker, Киностудия Windows Live программалары ярдәмендә төзелә.)
Алып баручы. Ярышлар башланганчы, командалар белән разминка ясап алырбыз. Сорауларның мәгънәсе югалмасын өчен рус телендә бирелә. (Разминка Visual Basic программаcы ярдәмендә төзелгән. Башта сорауны – бер, аннан икенче команда сайлап ала. Сайланган сораулар юкка чыга бара. Уйлар өчен 5 секунд вакыт бирелә. Җавапларны шулай ук экранда күрергә мөмкин. Уенны башлар өчен «I тур» дип язарга кирәк.)
Сораулар.
 • Кто жужжит в дисководе? (Овод.)
 • Почему кошки очень любят лизать руки программистам? (Потому что их руки пахнут мышкой.)
 • В каждой современной школе должно быть как минимум три выхода: главный, запасной и ... (выход в интернет).
 • Если бы осьминоги умели считать, то какой бы системой они скорее всего пользовались? (Восьмеричной.)
 • Что такое «подмышка» на компьютерном языке? (Коврик под мышью.)
 • Какие банки создают только программисты? (Банки данных.)
 • Древнегреческий счёт. (Абак.)
 • Что изучает информатика (одним словом)? (Информацию.)
 • Сколько байт в Кб? (1024)
 • Минимальный элемент экрана. (Пиксель.)
 • Как звучит пословица в оригинале: «Вирусов бояться – в Интернет не ходить». (Волков бояться в лес не ходить.)
 • Какое слово здесь лишнее: «ВИКЛУРАТА СТКИДОЖЙ НЕРСКА ТЕРПНИР»? (Принтер.)
Алып баручы. Мин бу урында мәхәббәт турында шигырьләр укырга тиеш идем. Мине гафу итәрсез инде, компьютерга нидер булган, барлык хәрефләр буталып беткән. Зинһар өчен миңа ярдәм итегез.
(Ике командага да шифрланган шигырьләр тапшырыла. Җанатарларга слайдта күрсәтелә. Укучылар шифрланган хатларны шифрлау ысулын эзләп табып укырга тиеш.)
(16 нчы слайд.)
Кызлар командасына:
булка лабу ләкте, ләрди,
тәкүк дызйол тыласа:
каюк канчык тыяк дызйол
рәйөдәгең бынкаса.
хэ, енис реб әгрерүк, пид,
ныч нәдлеңүк медәлет.
ыдлыта зыдлой луш аткач – 
емреләтү мегәлет?

Җавабы: (20 нче слайд.)
Кабул була теләк, диләр,
Күктә йолдыз атылса:
Юкка чыккан якты йолдыз
Йөрәгеңдә кабынса.
Эх, сине бер күрергә, дип,
Чын күңелдән теләдем.
Атылды йолдыз шул чакта – 
Үтәлерме теләгем?
 Ләйлә Дәүләтова, Богады авылы.
(17 нче слайд.) 
Егетләр командасына:
хәбмәнебәтлыо хетбә ләрди, 
ләәл соң ул гышса-зар кәнми?
лыйаң мыйал ныа бер шеке дә, - 
ылязганмаресе бар кәнми?
уб адяьнөд мәхәббәттән нәттәббәхәм ыло,
нанна егзирәлсихрабнәким?!
зестәббәхәмишяйымла ешек –
нагамлызяересраб, мәкри.
Җавабы: (21 нче слайд.)
Мәхәббәтне олы бәхет диләр, 
Әллә соң ул сагыш-зар микән?
Аңлый алмый аны бер кеше дә, - 
Язылмаган сере бар микән?
Бу дөньяда мәхәббәттән олы,
Аннан изге хисләр бар микән?!
Мәхәббәтсез яши алмый кеше –
Язылмаган сере бар, иркәм.
 Эльмира Җәлилова, Аеш авылы.

Җанатарларга: (18 нче слайд.) 
тәббәхәм
лу езү екси әсрән,
никәл
ребрәһкәрөй ынаатраңя,
елит кельяш ытря неремог әриб
ңына есих нәлебаграня...
Җавабы: (19 нчы слайд.)
Мәхәббәт
Ул үзе иске нәрсә,
Ләкин
Һәрбер йөрәк аны яңарта,
Тиле яшьлек ярты гомерен бирә
Аның хисе белән янарга... 
Һади Такташ
Музыкаль тәнәфес.
Алып баручы. Командаларның өй эшләрен карап китәрбез. Бу конкурс «Дөнья булгач, була төрле хәлләр...» дип атала. (Ике команда да үзләре әзерләгән информатика фәненә ниндидер катнашы булган кызыклы вакыйганы сәхнәләштереп күрсәтә.)
Алып баручы. Алга таба аз гына логик фикер йөртеп алырбыз.
(Логик мәсьәләләр чишү. 24 нче слайд.)
Егетләр командасына. 
Дискотекага өч кунак кызы: Адилә, Камилә, Лилия биергә чыккан. Аларның берсе – ак, берсе – кызыл, берсе зәңгәр төстә күлмәк кигән. Сез алар белән танышырга телисез. Ул кызларның дусты серле генә елмаеп сезгә болай ди: «Адилә кызыл күлмәк кигән, Камилә кызыл күлмәктән түгел, Лилия зәңгәр күлмәктән түгел». Бу җөмләләр арасында берсе генә дөрес, ә калган икесе дөрес түгел.
Ягез, егетләр, сез кызларның исемнәрен табыгыз әле, кайсы нинди күлмәктән? 
Кызлар командасына. (25 нче слайд.)
Таныш булмаган бер егеттән сезгә олы кәрзин белән розалар китерделәр. Запискасыннан бу егетнең машинасының кызыл төстә булмавы һәм машина номерының 9 га кабатлы булуы ачыкланды. Тышта өч машина күренә: 1010 нчы номерлы кара төстәге бумер, кызыл төстәге 9909 нчы номерлы «Ауди» һәм 0018 нче номерлы сары төстәге «Ока». 
Я, кызлар, сезнең кавалерның машинасы кайсы?
Алып баручы. Егетләр кызларның исемен ачыклады, машиналар белән дә аңлаштык кебек. Хәзер безнең командалар бер-берсенә электрон почта аша хатлар язып җибәрәчәк. 5 минут вакыт бирелә.
(Электрон почтадан кызларга, егетләргә хәбәрләр җибәрү, tatar.edu ны кулланырга кирәк. Каршы команда хатны укый.)
Музыкаль тәнәфес.
Алып баручы. Командалар бер-берсенә видеосорау әзерләгәннәр иде. Шул сорауларны тыңлап китәрбез.
(Видеосорауларга җавапны белмәсәләр, «Могҗизалар кыры» дигән телевизион тапшыруындагы кебек хәрефләп ачарга мөмкин.)
Кызлар командасына сорау. (32, 33 нче слайдлар.)
Мәктәптә укыган вакытта ук бу галимдә математикага зур кызыксыну уянган. 22 яшендә ул бакалавр дәрәҗәсен ала. Тагын 3 елдан – магистр дәрәҗәсе. 10 елдан артык Кембридж университетында физика һәм математика кафедрасын җитәкли.
 Бу галим бик тә күпкырлы иҗади эзләнүчән шәхес булган. Аны бөтен нәрсә дә кызыксындырган:
•	ул үлү-туу турындагы исәпләүләрне алып барган;
•	почта хезмәте реформасына да аның катнашы булган;
•	күл төпләренә дә төшкән ул;
•	кайнар чыганакларны өйрәнү максатыннан Везувийга да менгән;
•	археологик казуларда да катнашкан;
•	шахталарга да төшкән.
Ә информатикага керткән төп өлеше – аналитик машина.
Ул компьютер техникасы тарихына беренче программалаштыручы компьютерны уйлап табучы буларак кереп калган. Кем бу?
Егетләр командасына сорау. (30, 31нче слайдлар.)
Ул – бөек инглиз шагыйренең кызы; математика, латин, музыка һәм астрономияне өйрәнгән. Берничә төрле уен коралында уйный белгән һәм берничә телдә иркен сөйләшкән. Аның информатикага керткән өлеше:
•	цикл һәм «рабочая ячейка» төшенчәләрен тәкъдим иткән;
•	ул – исәпләү процессын программалы идарә итү идеясенең авторы;
•	исәпләүләрне тизләтү системасын уйлап тапкан;
•	информацияне кертү һәм чыгару өчен перфокарталарны беренче булып кулланган.
Ул компьютер техникасы тарихына беренче программист буларак кереп калган, аның исеме белән программалаштыру теле дә аталган. Шул вакытта ук инде ул исәпләү техникасының практик кулланылышының мөмкин булган өлкәләрен атаган: музыкаль әсәрләр иҗат итү, конструкторлаштыру, компьютер уеннары.
Фамилиясенең беренче иҗеге инглизчә «мәхәббәт» дигәнне аңлата. 
Бу очракта кем турында сүз бара? (Ада Лавлейс)
Алып баручы. (35 нче слайд.) Рәсемгә карап, шигырь язарга.

Музыкаль тәнәфес.
Алып баручы. Бәйрәм бүләксез булмый. Һәр команда компьютерларда «Гашыйклар көне»нә электрон открытка ясый. 5 минут вакыт бирелә.
Музыкаль тәнәфес.
 Сүз жюрига бирелә. Нәтиҗәләр ясала һәм бүләкләр тапшырыла.