Яшел Үзәнем – туган төбәгем
(Балалар бакчасының мәктәпкә әзерлек төркемендә тирә-юнь белән таныштыру шөгыле)
Флюра ВАФИНА, 
Яшел Үзәндәге «Чишмә» балалар бакчасының югары квалификация категорияле тәрбиячесе 

Максат һәм бурычлар. Балаларда шәһәребезнең үткәне-бүгенгесе турында кузаллауларын формалаштыру; аларда Яшел Үзәннең тарихына карата кызыксыну тәрбияләү; олылар дөньясына карата кызыксынуларын үстерү, шуңа омтылырга теләк тудыру һәм лаеклы булып охшарга тырышу. Балаларны Яшел Үзән гербы һәм флагы белән таныштыру, аларда туган як белән горурлану хисе уяту, туган якка булган мәхәббәтне шигырьләр, җырлар аша җиткерү; туган як табигатенә карата сакчыл караш тәрбияләү, экологик белемнәрен баету.
Тәрбияче. Исәнмесез, балалар!
Хәерле көннәр сезгә! 
Зиһен һәм тел ачкычлары
Телимен һәммәгезгә!
Кәефләрегез яхшымы, балалар? Дусларым, мин сезне туган шәһәребез Яшел Үзән буенча сәяхәткә чакырам. 
– Балалар, Яшел Үзән шәһәре күп еллар элек нинди булды икән? (Берничә баланың фикере тыңлана.) 
Тәрбияче. Әйе, балалар, бик күп еллар элек безнең шәһәребез урынында кечкенә авыллар гына булган. Яшел Үзән исеме каян килеп чыкканмы? Риваятьләргә караганда, Гари авылы тирәсе искиткеч матур, тыныч җир булган. Сазлыклы урыннар да үзенең яшеллеге белән тирә-юньгә ямь өстәгән. Аны Яшел Үзән дип тә йөрткәннәр. Тора-бара бу җирләр Кабачищи авылына бирелгән. Яшел Үзән районы һәм Яшел Үзән шәһәре шуннан алынган булырга тиеш.
Яшел Үзән шәһәре әкрен генә үсә барган, агач бараклар урынына ике-өч, соңрак тугыз-унар катлы йортлар төзелгән. Һәр микрорайонда мәктәпләр, балалар бакчалары, кибетләр, базарлар, шифаханәләр булдырылган, юллар салынган.
– Балалар, Яшел Үзән шәһәре сезгә ошыймы? Ни өчен?
Көтелгән җаваплар. Чөнки безнең шәһәребездә бик күп агачлар, куаклар, чәчәкләр үсә.
– Яшел Үзән яшеллеккә күмелгән шәһәр.
– Яшел Үзән Идел елгасы буена урнашкан.
– Табигате бик матур, һавасы чиста.
Тәрбияче. Безнең шәһәрнең һавасы чистамы? Ни өчен? (Шәһәребездә агачлар күп үсә, яшеллек күп һәм алар кислород бүлеп чыгаралар.) 
Тәрбияче. Бик дөрес әйтәсез, дусларым, безнең шәһәребез экологик яктан иң чиста, саф һавалы шәһәрләрдән санала. Аңа багышлап матур шигырьләр иҗат ителгән. Шуларның берничәсен тыңлап үтик.
Яшел Үзән туган ягым – Яшел Үзән 
Азат Вергазов, Илгизә Вәлиуллина
Үрләгәнсең Идел ярларыннан	Туган ягым – Яшел Үзән
Бөдрә урманнарга төренеп,	Сагындыра җәйләре,
Елгадагы якты маяк кебек	Яшеллеккә төренгәнсең
Торасың син илгә күренеп.	Гүя чәчәк бәйләме.
Яшел Үзән, Яшел Үзән	Томырылып поезд чаба
Бул син шулай һаман гүзәл!	Яшел Үзән ягына.
Нурлар сибеп һәр тарафка	Шул поездларга утырып
Гөлчәчәкләр белән бизәл.	Кайтам туган ягыма.
	Кырларың, болыннарың киң
	Тирәкләрең былбыллы.
	Сабан туе батырларың
	Тирә-якта данлыклы.

Гөлләр иле 
Эмьмира Шәрифуллина
Алкын Идел, калын урман, кырлар – 
Табигатьнең гүя шәһәре.
Гүзәллектә һәйкәл шикелле син – 
Гөлләр иле, гөлләр шәһәре.
			Кыз-улларың, кияү-киленнәрең
			Гыйлемлеләр, тыйнак, талантлы.
			Шушы төбәк бүләк иткән илгә
			Каюм дигән бөек бер затны.
Синдә туып-үскән шәхесләрнең
Тамырлары илдә, тирәндә.
Алар эше белән яшәрәсең
Гөлчәчәкләр үсә тирәңдә.
			Күңелләрдә йөрер гомер буе,
			Яшел яшең, Яшел Үзәнем!
			Синдә халкың сихәт-шөһрәт таба,
			Китсә – сыза бәгырь-үзәге. 
Тәрбияче. Әйе, балалар, Яшел Үзән бай тарихлы төбәк. Ул борынгы заманнардан үзенең һөнәр осталары белән дан тоткан. Безнең шәһәребездә һәм районыбызда туып үскән 15 кешегә Советлар Союзы герое исеме бирелгән. Быел безнең илебез Бөек җиңүнең 68 еллыгын билгеләп узды – менә бу җиңүгә безнең районыбыз һәм шәһәребез кешеләре дә бик зур өлеш керткәннәр.
Минем бабай 
Эльмира Шәрифуллина	
Минем бабам капитан,	Безнең илдә һәр бала	
Сугышта булып кайткан.	Уйнап-көлеп йөрсен дип,	
Күкрәк тулы орденнар,	Хәвеф-хәтәр күрмәсен,	
Медальләр алып кайткан.	Тыныч булып үссен дип.	
Бик күп сугышкан бабам,	
Дошманны җиңеп кайткан.	
Өзе белән ул безгә	
Тынычлык алып кайткан!	

– Әйе, балалар, без инде менә 69 ел тыныч тормышта яшибез.
2006 елның 15 декабрендә Яшел Үзән муниципаль районының үз гербы һәм флагы расланды. (Герб һәм флаг рәсемнәре күрсәтелә, аларның тасвирламасы турында мәгълүмат бирелә.)
Балалар, туган ил, туган җир турында без бик күп мәкальләр дә беләбәз, шуларның берничәсен искә төшереп китик. 
* Туган илем – туган өем.
* Туган илең – туган анаң.
* Балыкка су, кояшка һава, кешегә туган ил кирәк.
* Үз илем – алтын бишек.
* Халыкның бер йорты бар, ул да булса – туган ил.
* Туган җирдәй, җир булмас – туган илдәй ил булмас.
* Алтын-көмеш яуган җирдән-туган үскән ил артык.
Тәрбияче. Балалар, әйтегез әле, туган ил ул нәрсәдән башлана? Туган илне сез ничек күз алдына китерәсез?
Көтелгән җавап. 
* Туган ил ул – биек таулар, яшел урманнар.
* Туган ил ул – яшел язлар, чәчәкле җәйләр.
* Туган ил ул – алтын көзләр, ак кырлы кышлар.
* Туган ил ул – завод-фабрикалар, кибетләр, мәктәпләр, без яшәгән йорт.
* Туган ил ул – минем өем, әнием-әтием, дусларым, туганнарым.
Тәрбияче. Балалар, барыгыз да шулай уйлыймы?
– Әйе.
Тәрбияче. Ә хәзер безгә Җәмилә белән Айзат Зәкия Туфайлова, Сәхаб Урайскийларның «Туган ил» дип аталган шигырьләрен яттан сөйли. 
Тәрбияче. Безнең Яшел Үзән шәһәре сәнәгать үзәге булып тора. Балалар, сез нинди заводларны беләсез?
Көтелгән җавап. Без Серго исемендәге заводны беләбез. Бу заводта төрле суыткычлар эшләп чыгарыла. Бу суыткычлар чит илләргә дә сатыла.
– Тагын «Горький» исемендәге завод бар. Анда суднолар, корабльләр, теплоходлар эшләнә.
– Фанер заводында җитештерелгән төзелеш материалларын Англия, Америка, Австралия, Германия, Франция, Польша илләре сатып ала.
– Тагын «Идел буе фанер-җиһаз» комбинаты бар. Анда бик күп төрле җиһазлар эшләп чыгарарыла. 
Тәрбияче. Бу заводларда, комбинатларда, гомумән, безнең шәһәребездә, районыбызда бик күп төрле милләт кешеләре, татарлар, руслар, чувашлар, марилар бердәм дус-тату булып эшлиләр һәм яшиләр. Балалар, әйдәгез әле хәзер ял итеп «Түбәтәй» уенын уйнап алыйк. Түбәтәй кемдә туктый, ул бала хезмәт турында мәкаль әйтергә тиеш була.
* Эш – кешенең көзгесе.
* Эше барның ашы бар.
* Тирләп эшләсәң, тәмләп ашарсың.
* Эшләмәгән ашамый.
* Агач җимеше белән, кеше эше белән матур.
* Сүзең белән мактанма, эшең белән мактан.
* Эш беткәч уйнарга ярый.
Тәрбияче. Әйе, балалар, безнең районыбыз һәм шәһәребез кешеләре тырышып эшли һәм матур итеп ял да итә белә. Моның өчен безнең шәһәребездә барлык шартлар да бар. Концертлар, театрлар, төрле кичәләр үткәрү өчен шәһәребездә 2 мәдәният сарае эшли. Аларның берсе – «Родина», ә икенчесе «Горький» исемен йөртә. Шулай ук «Ал җилкәннәр» исемендәге балалар сарае, балалар художество мәктәбе, балалар сәнгать мәктәбе, музей бар. 
Тәрбияче. Ә менә, балалар, сез әти-әниләрегез белән ничек ял итәсез? Нинди концертларга барганыгыз бар? (Балаларның җаваплары тыңлана.) 
Тәрбияче. Әйе, балалар, чынлап та безнең шәһәребезнең мәдәният сарайларында бик күп танылган артистлар чыгыш ясый. Аннары шәһәребезнең, районыбызның тарихы күренекле мәдәният, фән һәм сәнгать эшлекләре белән дә дан казанды. Язучылар Каюм Насыйри, Идрис Туктар, Авзал Шамов, Мәхмүд Хәсән; артистлар Усман Әлмиев, Рәшит Сабиров, Юныс Сафиуллин, Юсуфә Гиззәтуллина, Лариса Дядькова, Виталий Бортяков; композитор Рәшит Кәлимуллин; рәссамнар Константин Васильев, Рәшит Гыйлаҗев һ.б. 
Тәрбияче. Әйе, балалар, сез зур үскәч, бәлки сезнең арагыздан да танылган артистлар, язучылар, рәссамнар, композиторлар, спортчылар чыгар. Сез киләчәктә кем булырга теләр идегез? (Балаларның җаваплары тыңлана.) 
Тәрбияче. Безнең шәһәребездә спорт белән шөгыльләнү өчен дә шартлар тудырылган. Ике стадионыбыз бар. Берсе «Авангард», ә икенчесе атаклы футболчы Виктор Колотов исемен йөртә. «Маяк» спорт базасы, көрәш мәктәбе, физкультура һәм спорт үзәге, 4 спорт мәктәбе, спорт белән шөгыльләнү өчен төрле секцияләр эшли. Соңгы елларда гына «Боз сарае» төзелде. Озакламый аның янында зур гына «Йөзү бассейны» кулланышка тапшырылачак.
– Балалар, сез нинди спорт төрләре белән шөгыльләнәсез? Кайсыгызның «Боз сарае»нда булганы бар? (Балаларның фикерләре тыңлана.) 
Тәрбияче. Боз сараенда күп балалар хоккей түгәрәгенә йөри, тимераякта шуарга өйрәнә. Әйтегез әле, балалар, кемнең абыйлары хоккей түгәрәгенә йөри? (Балаларның фикерләре тыңлана.) 
Тәрбияче. Әйе, безнең шәһәребез зурая, матурлана бара. Соңгы елларда төзелгән фонтаннар шәһәребезне бизәп тора. Ә менә сез киләчәктә шәһәребезнең нинди булуын теләр идегез? (Тагын да матур, зур, чиста, яшел булсын иде.)
– Дусларым, шәһәребез чиста, матур, яшел булсын өчен нәрсә эшләргә кирәк соң? (Шәһәребезне чүпләмәскә, күп итеп агачлар, куаклар, чәчәкләр утыртырга кирәк.)
– Бик дөрес, балалар, киләчәктә шәһәребездә тагын нинди биналар төзелүен теләр идегез. (Матур-матур йортлар, цирк, аквапарк, зоопарк төзелүен теләр идек.)
Тәрбияче. Хыялыбыз тормышка ашмый калмас, әлбәттә. Менә без ничә дәрес дәвамында шәһәребезнең матур урыннарын рәсемгә төшердек. Бүген бу эшне төгәлләрбез. Димәк, без сезнең белән шәһәребездә зоопарк булуын телибез. Әйдәгез хәзер зоопаркны ясыйк һәм анда яшәячәк хайваннарны, җәнлекләрне урнаштырыйк. (Балалар җәнлекләрне урнаштыралар.)
Тәрбияче. Балалар, безнең шәһәребездә киләчәктә цирк бинасы, зоопарк булыр диеп өметләнеп, хыялланып калабыз. Кешене хыял яшәтә «Хыялсыз кеше – канатсыз кош», диләр бит.
Дәрес Яшел Үзәнгә багышланган җыр тыңлау белән тәмамлана. 
«Яшел Үзән – туган төбәк»
Идел ярларында гүзәл шәһәр.
Еракларга даны таралган.
Яшел Үзән диеп, тибә йөрәк, тибә йөрәк,
Яшел Үзән, туган төбәк, туган төбәк.

Кайда булсам, кайда йөрсәм дә мин
Горурланып исемен кабатлыйм. 
Яшел Үзән диеп, тибә йөрәк, тибә йөрәк,
Яшел Үзән, туган төбәк, туган төбәк.

Киләчәгең якты, матур булсын
Чын күңелдән сиңа теләгем.
Яшел Үзән диеп, тибә йөрәк, тибә йөрәк,
Яшел Үзән, туган төбәк, туган төбәк.