Бәйлекләр
(Татар теле дәресенә (Перспектив башлангыч мәктәп. III сыйныф) технологик карта)
Сәвия ГАЙНЕТДИНОВА,
Әтнә районы Ташчишмә башлангыч мәктәбенең 1 квалификация категорияле башлангыч сыйныф укытучысы
Тема	
Бәйлекләр	

Максат
	
Бәйлек һәм бәйлек сүзләр турында төшенчә бирү. Исемнәрне һәм зат алмашлыкларын төрле килешләрдә бәйлекләр белән куллану	

Бурычлар
	
Балаларның уйлау, фикерләү сәләтен, иҗади активлыкларын, матур язу күнекмәләрен үстерү. Табигатькә, кошларга, җәнлекләргә сакчыл караш тәрбияләү	

Планлаштырылган нәтиҗә	
Бәйлек һәм бәйлек сүзләрне истә калдыру. Аларны сөйләмдә дөрес куллану	

Төп төшенчәләр 	
Бәйлек, бәйлек сүзләр	

Предметара бәйләнеш 	
Татар теле, музыка, әйләнә-тирә дөнья	

Ресурслар:
– төп
– өстәмә 	
1. И.Х Мияссарова, К.Ф.Фәйзрахманова «Татар теле», дәреслек, III сыйныф, 2 нче кисәк., 37 – 38 нче битләр.
2. «Татар теле», методик кулланма, III сыйныф, 57 – 58 нче битләр.
3. Татар теленнән мөстәкыйль эш дәфтәре, 54 – 55 нче битләр.
4. Компьютер, презентация, карточкалар, тест, урман картинасы, Шүрәле малае Шүркә (рәсеме), магнитофон, диск, буяу карандашлары, табличкалар	

Эш төре 	
Фронталь, индивидуаль, төркемнәрдә эш , парлап эш	

Дәрес этабы	Максат	Укытучы эшчәнлеге	Укучы эшчәнлеге	
1. Оештыру өлеше (укучыларның эшчәнлек-
кә кереп китүләре)
	Укучыларны эшчәнлеккә кертеп җибәрү.
	– Исәнмесез, балалар! 
– Күз алдыгызга китерегез әле.
Сез кечкенә орлыклар, ди. 
Бакчачы орлыкларны саклык белән тәрбияли, сулар сибә (укытучы балаларның башларыннан сыйпап йөри).
Кояш нурлары җылысында орлыклар үсә, беренче яфраклар күренә башлый. Сабак үсә.
Ниһаять, шатлыклы мизгел: искиткеч матур чәчәкләр күренә. 
Чәчәкләр матурланганнан матурлана. 
Чәчәкләр кояшка тартыла. 
– Балалар, чәчәкләр кояш яктысына тартылган кебек, кешеләр дә белемгә тартыла. Сезнең дә күп беләсегез, күп шөгыльгә өйрәнәсегез килә, шулаймы?
– Балалар, без бүген сезнең белән «Урман мәктәбе»нә укырга барырбыз. (Тактага урман картинасы, «Урман мәктәбе» дигән сүзләр куела.)
Балалар, карагыз әле, безне көтеп тә торалар түгелме? Кем соң бу?
– Балалар, бу Шүрәле малае Шүркә. Ул да безнең шикелле мәктәпкә укырга килгән. Ул сезгә төрле уеннар, биремнәр дә әзерләп куйган әле. Сез аның биремнәрен үтәргә әзерме? Әзер булсагыз, әйдәгез, эшкә керештек.
– Иң беренче бик матур итеп тактадагы җөмләләрне дәфтәрләребезгә күчереп язабыз.	– Исәнмесез! 

Башларын тотып утыралар.

Балалар кулларын күтәреп, өскә күтәреләләр.
Балалар тартылалар, җилкәләрен турайталар.
Балалар чәчәк таҗлары ясап, кулларын күтәрәләр. 
Бер-берсенә елмаялар, аяк очларына басалар һәм утыралар
Әйе. 

Шүрәле.

Әзер. 
Матур язу күнегүләре.
Табигать! Серле дә син, гүзәл дә син! Табигатьнең иң гүзәл почмагы – урман. Урманнарны саклагыз!	
2. Белем-нәрне актуаль-ләштерү.	Яңа белем ачу” өчен кирәк булган материалны табу.	– Балалар, Шүркә дустыбыз сезгә бер бирем әзерләгән. Мин сезгә карточкалар бирәм. Сез шул карточкадагы таныш сүзләрне төрле төсләргә буярсыз. 	 Карточкадагы биремне эшлиләр.	
3. Уку мәсьәлә-
сен кую.
	Кыенлыклар тууны ачыклау, дәрес максатын, темасын ачыклау өчен сораулар бирү	 – Исемнәрне нинди сорау куеп таптыгыз.
– Нинди төскә буядыгыз?
– Сыйфатларны нинди сорау куеп таптыгыз?
– Нинди төскә буядыгыз?
– Фигыльләрне нинди сорау куеп таптыгыз?
– Нинди төскә буядыгыз?
– Кайсы сүзләрне буямыйча калдырдыгыз? Ни өчен буямадыгыз?
– Димәк, балалар, сорау куеп булмый торган сүзләр дә була икән. (Экранда слайд-сорауга җавап бирми дигән сүзләр язылган.)	Кем? Нәрсә?
Зәңгәр.
Нинди?
Кызыл.
Нишли?
Яшел
Белән, өчен, кебек

Сорау куеп булмаганга.
	
4. Яңа белем ачу.

	Мәсьәләне ачыклау, чишү юлларын табу.
	– Балалар, бу сорау куеп булмый торган сүзләр ни өчен кирәк? Хәзер шуны ачыклап китәрбез.
– Мин диктант текстыннан сүзләр китерәм, сез шул сүзләрнең асларына сыза барыгыз (белән, турында, таба, өчен, башка, төсле, соң) 

– Асларына сызган сүзләрне төшереп калдырып укып карагыз.
– Я, ничек, матур чыктымы?
– Димәк, бу сүзләрне төшереп калдырып та булмый икән. Алар ни өчен кирәк? (Слайд күрсәтелә.)
 
– Димәк, без бу дәрестә сезнең белән сорау куеп булмый торган, сүзләрне бәйли торган сүз төркеме турында өйрәнә башларбыз. Сүзләрне бәйли дигән сүздән чыгып уйлап карагыз әле, бу сүзләрне сез ничек атар идегез? (Слайдта бәйлекләр, бәйлек сүзләр китерелә: белән, өчен, кебек, сыман, хәтле, шикелле, төсле, кадәр һ .б.; ал, ян, урта, ас, өс, эч, чит, тып, буй, һ.б.) 
– Ә хәзер хор белән бәйлекләрне һәм бәйлек сүзләрне укыйбыз.
Алар бик күп. Без аларны әкренләп хәтердә калдырырбыз. Ә менә бәйлек сүзләрне истә калдырырга шушы гади генә урындык ярдәм итәр. (Урындык күрсәтелә.)
– Урындыкның бу алды (калганын балалардан әйтә).
Менә бу сүзләр бәйлек сүзләр була да инде. 	Иҗади диктант (тактада сүзтезмәләр, нокталар урынына сүзләр куеп язарга).
... белән бардым, ... турында уйлыйм, ... таба йөгердем, ... өчен сөйлим, ... башка бармыйм, ... төсле матур, ... соң килеп җиттем.

Укытам.
Юк.
Сүзләрне бәйләп тору өчен.

Бәйлек сүзләр яки бәйлекләр.

Слайдтагы сүзләрне укыту.

Арты,өсте, уртасы, яны, кыры, әйләнәсе һ .б.	
Физминут-ка	 «Шүрәле» җыры куела, балалар белән төрле бию хәрәкәтләре ясала.
	
5. Беренчел ныгыту.	Яңа белемне ныгыту, кабатлау.	 – Балалар, сез менә бәйлекләр, бәйлек сүзләр турында белдегез, хәзер күнегүләр эшлибез. 
	1) Дәреслек белән эш.
 42, 43 нче күнегүләрне телдән эшләү.	
6. Мөстә-кыйль эшләү, үз-үзләрен тикшерү.
	Һәркем үзенә нәрсә эшли белүе-белмәве турында нәтиҗә ясарга тиеш.		Дәреслекнең 38 нче битендәге 44 нче күнегүне дәфтәрләрдә язып эшләү: нокталар урынына тиешле бәйлекләрне куеп язарга.	
7. Яңа белемне белемнәр система-сына кертү, кабатлау, ныгыту.
		– Дустыбыз Шүркә мине оныттылар дип үпкәләп утыра, аның да бер уены бар икән. Ул уен “Кем тизрәк” дип атала. Сыйныф 3 командага бүленә. Һәр командага аерым битләрдә сүзләр бирелә. Тактада өй рәсемнәре ясала, сүзләрне шул өйләргә дөрес итеп тутырырга кушыла. 
Тактада күнегү эшләү.
«Кем зирәк» уены.

Тактада сүзтезмәләр язылган. Нокталар урынына бәйлекләр куярга. (Телдән әйтәләр, тактага магнит белән беркетә баралар.)
  Әңгәмә.
– Балалар, тагын бер кабат эчтән укып чыгыгыз әле. Нинди матур җөмләләр! Дөрестән дә без яшеллекне, урманны, анда яшәүче җәнлекләрне, кошларны, үсемлекләрне сакларга тиешбез.
– Ни өчен аларны сакларга кирәк? 
	1 нче команда – исемнәрне генә тутыра, 2 нче команда – бәйлекләрне, 3 нче команда – сыйфатларны тутыра. 
Сүзләр: шикелле, ямьле, япь-яшь, кадәр, диңгез, өчен, өстәл, өстеннән, матур, балык, акыллы, төсле, малай, охшаш, белән, мәктәп, зур, су, уртасында, якты, агач. 
Урманда яшәүче җәнлекләр ... (белән) кошларны куркытмагыз. Урман безнең ... (өчен) күп нәрсә бирә. Урман ... (эчендә) йөргәндә шаулама.. 

- Чөнки, алар матурлык чыганагы, саф һава, чисталык, яшеллек чыганагы. 	
8. Эшчән-
лекне бәяләү.	Укучыларның эшчәнлекне ничек башкаруларын, бе-лемнәрне үзләштерүлә-
рен тикшерү.	– Балалар, без бүген нинди сүзләр турында сөйләштек? Аларның сораулары нинди? Алар ни өчен кирәк? Нинди бәйлекләр һәм бәйлек сүзләр беләсез?
Тест сорауларына җавап бирү.	Тест сораулары буенча эш башкарыла.	
9. Өй эше бирү, билгеләр кую.		Өй эшен сайлап эшләргә мөмкин. Икене эшләргә дә ярый. 
Ә билгеләр тестларны тикшереп чыккач куела. 	1) Карточкадан күнегүне эшләргә.
2) «Урманга көз килә» темасына бәйлекләр кертеп хикәя, әкият яки шигырь язып килергә.