10 санында кунакта
(Зурлар төркемендә математикадан шөгыль эшкәртмәсе)
Лилия НИГЪМӘТҖАНОВА,
Арча районы Пешәңгәр башлангыч мәктәп-балалар бакчасының I квалификация категорияле тәрбиячесе

Тема. 10 саны белән таныштыру.
Максат. Балаларны 10 саны белән таныштыру, табышмакларның җавапларын әйтүләрен, мисаллар чишүләрен, геометрик фигураларны танып әйтә белүләрен ныгыту.
Тәрбия бурычы. Математик эшчәнлеккә кызыксыну тәрбияләү, мөстәкыйльлек тәрбияләү, игътибарлыкларын, логик фикерләү сәләтләрен үстерү.
Үстерү бурычы. 1 дән алып 10 га кадәр булган саннарны уңай һәм кире тәртиптә санау күнекмәләрен камилләштерү, төсләрне танып, дөрес итеп әйтә белүләренә ирешү.
Җиһазлау. Шарлар, биремнәр язылган карточкалар, алмалар, туп, 10лы саны, геометрик фигуралар, карандашлар, интерактив такта, ноутбок.
Алдан үткәрелгән эш. Геометрик фигураларны кабатлау, «Туган көн» җырын өйрәнү.
Эшчәнлек барышы.
Тәрбияче. Хәерле көн, балалар! Матур итеп утырдык. Бүген безнең математика шөгыле. Без хәзер эшчәнлекне башлыйбыз. Балалар, хәзер елның кайсы фасылы? Әйе, яз ае. Яз аенда нинди үзгәрешләр була?
Балалар. Кар эри, кояш көлә, түбәләрдән тамчылар тама, җылы яклардан кошлар кайта, агачлар бөреләнә, урамнардан сулар ага.
Тәрбияче. Бик дөрес. Тиздән бөтен җир яшеллеккә төренер, көннәр җылыныр. Хәзер мин сезгә бер матур шигырь сөйләп китәм:
Елгада бозлар кузгалды.
Елмая, көлә кояш.
Урамнар буйлап атлый 
Ямьле һәм күңелле яз.
Кояшлы көннәре белән
Матур яз килеп җитте.
Бу матур көннәрне безгә
Ямьле яз бүләк итте. 
Ә хәзер, балалар, күзләрегезне йомыгыз әле, без «Әкиятләр иле»нә сәяхәт итәбез. Күзләребезне ачабыз.
Балалар, карагыз әле бүлмәбездә никадәр шар бар! Ничә шар икәнен без каян беләбез? Әйе, санап беләбез.
Әйдәгез, бергәләп саныйк. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10. Ничә шар бар? (Ун шар бар.) Төсләре нинди? (Кызыл, сары, яшел, зәңгәр.) Әйе, бик дөрес. Ә хәзер кирегә саныйбыз. (10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1.) Афәрин, балалар.
Шарларны безгә «Әкиятләр иле»ндә яшәүчеләр җибәргән. Шарлар гади түгел, ә табышмаклар белән. Табышмакларга дөрес җавап бирсәк, без сезнең белән «Әкиятләр иле»ндә булачакбыз. Мин, бер шарны алып, табышмакны сезгә укыйм. Сез бик игътибар белән тыңлагыз.
Әбисенә кәрзин белән
Күчтәнәчләр ул илтә
Урман буйлап бер кыз чаба,
Я, әйтегез, ул кем икән? (Слайдта Кызыл Калфак рәсеме чыга.)
Әйе, бу – Кызыл Калфак. Кызыл Калфак кая бара икән?
Балалар. Әбисенә кунакка.
Тәрбияче. Әбиләргә күчтәнәч итеп нәрсәләр алып барырга була? 
Балалар. Алма, кабартма, конфет һ.б.
Тәрбияче. Кызыл Калфак әбисенә нәрсә алып бара икән?
Балалар. Кызыл Калфак әбисенә алмалар алып бара. (Тәрбияче кәрзиндәге алмаларны күрсәтә.) 
Тәрбияче. Ничә алма алып барганын каян беләбез?
Балалар. Санап беләбез.
Тәрбияче. Әйдәгез, саныйк әле, ничә алмасы бар икән?
Балалар. Ун.
Тәрбияче. Бик дөрес. Ун санын менә шундый цифрлар белән күрсәтәбез. Әйдәгез, бармаклар белән ясап күрсәтегез. (Балалар бармак белән 10 санын күрсәтәләр.) Балалар, алмалар нинди төстә? 
Балалар. Кызыл, яшел, сары.
Тәрбияче. Афәрин, балалар. Кызыл Калфак юлын дәвам итсен. Ә без икенче шардагы табышмакка җавап табыйк. 
Ул бернәрсә дә белми,
Ә без аны беләбез.
Яшермичә әйтегез.
Аның исеме – ... 
Балалар. Белмәмеш. (Слайдта Белмәмеш рәсеме чыга.)
Тәрбияче. Бик дөрес, балалар. Белмәмеш күп белергә теләмәсә дә, уйнарга ярата. Нинди уенчыклар белән уйнаганын беләсегез киләме? (Килә.) Ул менә шундый геометрик фигуралар белән уйнаган, ләкин исемнәрен белмәгән. Әйдәгез, алдыгыздагы геометрик фигураларны әйтеп чыгыгыз.
Балалар. Өчпочмак, түгәрәк, квадрат. 
Тәрбияче. Әлеге фигуралардан нәрсәләр төзеп була икән? Әйдәгез, төзеп күрсәтегез әле. (Һәр бала үзенчә нәрсәдер төзеп карый.) Камилә, син нәрсә төзедең? 
Камилә. Өй.
Тәрбияче. Ул нинди геометрик фигуралардан тора? 
Камилә. Квадрат, өчпочмак.
Тәрбияче. Алинә, син нәрсә төзедең?
Алинә. Трамвай.
Тәрбияче. Ул нинди геометрик фигуралардан тора? 
Алинә. Квадрат, түгәрәк, өчпочмактан.
(Тәрбияче, һәр баланың рәсемен карап, геометрик фигураларны әйттертә.)
Тәрбияче. Афәрин, балалар! Барыгыз да дөрес итеп төзеде. Ә хәзер Белмәмешкә уңышлар теләп, саубуллашыйк.
Инде өченче шардагы җавапны табыйк:
Озын койрыклы талисман,
Ул Барска охшаган.
Олимпиадада катнашты,
Исеме аның кем икән? (Слайдта леопард рәсеме чыга.)
(Бүлмәгә леопард булып киенгән бала керә.)
Ул үзе бүген бездә кунакта.
Леопард. Исәнмесез, балалар!
Мин Сочига килеп җиттем менә,
Самолетым җайлы, өр-яңа.
Ә каршымда минем тезелеп киткән
Күпме мәйдан, күпме манара.
Мин Олимпиада символы Леопард булам. Уйнарга, спорт белән шөгыльләнергә бик яратам.
Тәрбияче. Ә син, Леопард, нәрсә белән уйнарга яратасын?
Леопард. Мин туп белән уйнарга яратам. Сезгә дә туп белән бер уен алып килдем. Әлеге уен «Капма-каршысын әйт» дип атала.
Тәрбияче. Балалар, әйдәгез ял итеп алабыз.
(Леопард белән уен уйныйлар.)
Мин, бер сүз әйтеп, сезгә тупны бирәм, ә сез, шул сүзнең капма-каршысын әйтеп, тупны миңа бирәсез.
Көн ... (төн), зур ... (кечкенә), өстә ...  (аста), уңда ... (сулда), артта ... (алда), биек ... (тәбәнәк), озын ... (кыска), ак ... (кара), юан ... (нечкә).
Афәрин, балалар, сез бик дөрес итеп җавап бирдегез.
Сиңа да рәхмәт, Леопард, безне ял иттердең. Сау бул, хәерле юллар сиңа!
Хәзер тагын бер табышмакка җавап эзлик:
Түбә өстендә яши,
Бик биектән оча ул.
Иртә йокларга ятсаң,
Очып килер яныңа 
Шат күңелле... (Слайдта Карлсон рәсеме чыга.)
Әйе, бу – Карлсон. Карлсонга ничә геометрик фигура барын саннар белән әйтергә кушканнар. Ул уйлаган-уйлаган, ләкин ничә түгәрәк, квадрат, өчпочмак барын белә алмаган. Карлсонга ярдәм итәбезме?
Балалар. Әйе, ярдәм итәбез.
Тәрбияче. Менә бу рәсемдә нәрсә сурәтләнгән, акыллым?  
Бала. Песи. 
Тәрбияче. Әйе, бик дөрес. Мин сезгә карточкалар бирәм, ә сез песи рәсемендә ничә геометрик фигура икәнен әйтерсез. Алсу, әйт әле, ничә өчпочмак күрәсең?
Алсу. 3 өчпочмак.
Тәрбияче. Камилә, син ничә түгәрәк күрәсең?
Камилә. 2 түгәрәк.
Тәрбияче. Руслан, син ничә турыпочмаклык күрәсең?
Руслан. 1 турыпочмаклык.
Тәрбияче. Балалар, болар барысы бергә нәрсә дип атала? (Балаларны активлаштыру.) Балалар, афәрин, булдырдыгыз. Рәхмәт сиңа, Карлсон. Синең белән саубуллашыйк.
Хәзер кайсы герой белән очрашырбыз икән? (Табышмак әйтә.)

Һәр туган көнгә 
Ул Гена белән килә.
Аның кем икәнен,
Әлбәттә, һәркем белә. (Слайдта Чебурашка рәсеме чыга.)
Балалар, Чебурашка рәсемнәр ярата икән. Әйдәгез без Чебурашкага берәр матур рәсем ясап калдырабыз. (Балалар гади карандаш белән рәсем ясыйлар һәм Чебурашкага бүләк итәләр.)
Балалар, һәрберегезнең туган көннәре бар. Хәзер мин сезгә бер матур шигырь сөйлим.
Бүген кемнең туган көне?
Нигә кояш елмая?
Белдек, белдек: Алсуга 
Бүген 6 яшь тула.
Карагыз әле Алсуга,
Ничек матур киенгән!
Сәламәтлек, бәхет, шатлык
Телибез чын күңелдән.
Ә хәзер, әйдәгез, «Туган көн» җырын җырлап алабыз. (Бергәләп җырлыйлар.)
Без бөтен табышмакларга да җавап таптык. Сезгә сәяхәт ошадымы? Нинди әкият геройлары белән очраштык? Иң ошаганы нәрсә булды? (Балаларны активлаштыру.)
Рәхмәт сезгә, балалар, гел шулай күп белергә омтылыгыз. Мин сезгә «Әкият иле»ннән килгән шарларны бүләк итәм. 
Шуның белән безнең шөгылебез тәмам.