Сәламәтлек иленә сәяхәт
(Сөйләм үстерү эшчәнлеге)
Гөлфия Сафина,
Казандагы 321 нче балалар бакчасы тәрбиячесе

Максат: сәламәт яшәү рәвеше алып бару турындагы күзаллауларын формалаштыру; чисталыкның сәламәтлек нигезе икәнлеген аңлату, чисталыкка омтылыш тәрбияләү; сәламәтлеккә кагылышлы сүзләр белән сүзлек байлыгын арттыру.
Белем бирү өлкәләре: сәламәтлек, аралашу, физик тәрбия.
Җиһазлау: слайдлар, проектор, сөлге, көзге, сабын, мунчала, тарак, теш щёткасы, кәрҗин, алмалар, курчаклар (Микроб, Патшабикә).
Алдан эшләнгән эшчәнлек: сәламәт яшәү рәвеше турында әңгәмәләр үткәрү, мәкаль-әйтемнәр өйрәнү, сәламәтлек турында матур әдәбият уку.
Эшчәнлек барышы.
Балаларга SMS-хат килә: «Балалар, мин сезне үземнең Сәламәтлек иленә кунакка чакырам. Хөрмәт белән, Сәламәтлек иле патшабикәсе».
Тәрбияче. Балалар, әйдәгез бергәләп Сәламәтлек иленә юл алыйк. (Балалар түгәрәк буенча атлап баралар.) Балалар, менә Сәламәтлек иленә килеп тә җиттек. Бүген сәламәтлек илендә кунаклар да бар икән. Әйдәгез алар белән исәнләшик.
Балалар. Исәнмесез!
Тәрбияче. Исәнләшкәч, бер-беребезгә нәрсә телибез?
1 нче бала. Исәнлек телибез.
2 нче бала. Саулык телибез.
3 нче бала. Сәламәтлек телибез.
Тәрбияче. Ни өчен саулык, сәламәтлек телибез?
Балалар. Чөнки исәнлек, сәламәтлек булмаса, безнең кәеф булмый, авырыйбыз.
Тәрбияче. Балалар, сәламәтлек турында нинди мәкаль-әйтемнәр беләсез?
1 нче бала. Сәламәт тәндә – сәламәт акыл.
2 нче бала. Сәламәтлек – иң зур байлык.
Тәрбияче. Балалар, инде кунаклар белән дә исәнләштек, сәламәтлек турында да сөйләштек, ә Сәламәтлек иле патшабикәсе һаман да юк. Кайда икән ул? Сез күрмәдегезме? Әйдәгез урындыкларга утырыйк та шунда көтик, бәлки килер.
(Балалар утыралар. Микроб керә.)
Микроб. Көтегез, көтегез... Әмма ул килмәячәк. Монда хәзер мин хуҗа. Илнең исеме дә Сырхау була.
Менә сезгә беренче кагыйдә:
– Соң ятыгыз. Соң торыгыз. Артык хәрәкәтләр белән үзегезне мәшәкатьләмәгез.
Тәрбияче. Балалар, сезнең Сырхау илендә яшисегез киләме?
Балалар. Юк.
Тәрбияче. Минем дә килми. Балалар, авыртмас өчен, нишләргә кирәк соң безгә?
Балалар. Сәламәтлек иленең кагыйдәләрен сакларга кирәк.
Тәрбияче. Беренче кагыйдә нинди, балалар?
Балалар. Сәламәт булырга теләсәң – көндәлек режимны сакла.
Микроб. Нәрсә соң ул режим?
1 нче бала. Көндәлек режим безгә – кайчан торырга...
2 нче бала. ... кайчан ашарга...
3 нче бала. ... кайчан эш башларга, яки уйнарга икәнне әйтә.
Микроб. Нәрсәгә ул ниндидер режимга буйсынырга?
Тәрбияче. Балалар, без ни өчен режимны сакларга тиеш?
Балалар. Көндәлек режим безгә сау-сәламәт булыр өчен кирәк.
Тәрбияче. Ә көндәлек режимны үтәмәгәннәр нишли?
Балалар. Алар еш авырыйлар.
Тәрбияче. Балалар, Микроб безгә аз хәрәкәтләнергә, күп йокларга куша. Сез моның белән килешәсезме?
Балалар. Юк, без килешмибез.
Тәрбияче. Әйдәгез икенче кагыйдәне искә төшерик.
Балалар. Хәрәкәттә – бәрәкәт.
Тәрбияче. Дөрес, балалар! Кем күп хәрәкәтләнә, физкультура ясый, андый кеше аз авырый. Без дә, балалар, авыртмас өчен, иртән нәрсә ясыйбыз?
1 нче бала. Иртән без күнегүләр ясыйбыз.
2 нче бала. Физкультура дәресендә шөгыльләнәбез.
3 нче бала. Хәрәкәтле уеннар уйныйбыз.
Тәрбияче. Әйдәгез, без дә уйнап алыйк.
(«Арттан кабатла» уены.) 
Микроб. Бөтен авырулар да микробтан диләр, бу дөрес түгел. Минем, мәсәлән, бөтен бәлам дә сабын, шампунь, теш пастасыннан. Сабын белән шампунь күзгә керә, әчеттерә. 
Минем сезгә тәкъдимем бар: беркайчан да кулны, битне, колакларыгызны юмагыз. Бу бит кирәкмәгән эш. Вакытыгыз әрәм була. Барыбер тагын пычранасыз.
Тәрбияче. Балалар, Микробның тәкъдимен кабул итәбезме?
Балалар. Юк, кабул итмибез.
Тәрбияче. Ни өчен кабул итмисез?
Балалар. Чөнки кулдагы пычрак белән бергә организмга микроблар үтеп керә, шуңа күрә без авырыйбыз.
Тәрбияче. Аз юына торган, пычрак кешеләрне кем дип атыйлар?
Балалар. Шапшак диләр.
Тәрбияче. Шапшак булмас өчен, нишләргә кирәк?
Балалар. Шапшак булмас өчен, юынырга кирәк.
Тәрбияче. Балалар, Сәламәтлек иленең өченче кагыйдә нинди?
Бала. Сәламәт булыр өчен, юынырга кирәк.
Тәрбияче. Мин сезгә уен тәкъдим итәм. Ул «Табышмакның җавабын эзләп тап» дип атала.
1. Каршына килдем – үземне күрдем. (Көзге)
2. Ышкый-ышкый юа юл,
Сабын белән дус та ул. (Мунчала)
3. Тешләре күп – ашамый,
Минсез эшен башламый. (Тарак)
4. Иртә торгач кулыңа ал,
Миннән башла эшеңне.
Паста белән чистартам мин 
Ап-ак итеп тешеңне. (Теш щёткасы) 
5. Битне-кулны югач, 
Сиңа мин кирәк.
Мин нәрсә булам – 
Әйт син, тизрәк. (Сөлге) 
6. Хуш исле, шома,
Үзе чисталап юа. (Сабын) 
Тәрбияче. Ә хәзер физкультминут.
Бигрәк шаян инде без,
Тик тормыйбыз бер дә без:
Кулларны без юабыз,
Аннан битне юабыз,
Тешләрне чистартабыз.
Күнегүләр ясыйбыз.
Уңга-сулга карыйбыз
Һәм сикерә башлыйбыз.
Шул арада иелеп,
Басарга өлгерәбез.
Тирән итеп сулыйбыз,
Ял итәргә туктыйбыз.
Микроб. Балалар, мин сезгә күчтәнәчләр алып килдем. Бәлки минем бүләкләрем сезгә ошар да, сез минем янымда яшәргә калырсыз. («Чипсы», «Кола», «Сухарики» күрсәтә). Алыгыз, алыгыз инде, алар миндә тагын бар.
Тәрбияче. Рәхмәт инде сиңа, Микроб. Балалар, әйдәгез уйлап карыйк әле, бу күчтәнәчләр безгә файда китерәме? (Юк, алар зарарлы.) Әйдәгез дүртенче кагыйдәне искә төшерик.
Балалар. Дөрес туклану – сәламәтлек нигезе.
Микроб. Ә минем ашау дөрес түгелмени?
Тәрбияче. Юк, билгеле.
Микроб. Ә ничек дөрес?
Тәрбияче. Әйдә балалардан сорап карыйк.
1 нче бала. Иртән иртәнге аш ашыйбыз.
2 нче бала. Уйнап туйгач, – төшке аш.
3 нче бала. Йоклап алгач көндез, ашыйбыз көндезге аш.
4 нче бала. Ә кич җиткәч, без кичке аш ашыйбыз.
Микроб. Ник, ашагыз, мин алып килгән әйберләрне иртән дә, көндез дә, кич тә.
Тәрбияче. Юк, ашамлыклар файдалы булырга тиешләр. Балалар, әйдәгез «Файдалы ризыклар кибете» уенын уйнап алабыз.
Микроб. Күрәм, минем монда патша булырга бер мөмкинлегем дә калмады. Китәм.
Тәрбияче. Тукта, кая барасың? Ә Патшабикә кайда.
Микроб. Хәзер. (үз-үзенә сөйләнә, кулларын болгый. Сәхнә артыннан Патшабикә чыга. Кулында – кәрҗин.)
Патшабикә. Рәхмәт, балалар. Сез Сәламәтлек иленең кагыйдәләрен бик яхшы беләсез икән. Миңа тагын бер кабатлап күрсәтегез әле.
1 нче бала. Сәламәт булырга теләсәң, көндәлек режимны сакла.
2 нче бала. Хәрәкәттә – бәрәкәт.
3 нче бала. Сәламәт булыр өчен, еш юынырга кирәк.
4 нче бала. Дөрес туклану – сәламәтлек нигезе.
Патшабикә. Сәламәтлек кагыйдәләрен яхшы белгән өчен, минем сезне файдалы ризыклар белән сыйлыйсым килә. (Кәрҗин белән җиләк-җимешләр бирә.)
Тәрбияче. Балалар, режимны бозмас өчен, безгә кайтырга вакыт. Сау бул, Патшабикә, сау булыгыз, кунаклар!
Балалар. Сау булыгыз!