Сөйләшү әдәбе
(Уртанчылар төркеме өчен татар телен өйрәтүгә, сөйләм телен үстерүгә нигезләнеп уздырылган чара.)
Гөлирә Шаһиева,
Казандагы 317 нче балалар бакчасы тәрбиячесе

Максат. Өлкән кешеләргә исеме, әтисенең исеме белән мөрәҗәгать итәргә өйрәтү. Иптәшләреңнең, туганнарыңның исем, фамилияләрен бозарга, кешегә кушамат тагарга ярамаганлыгын аңлату. Балаларда бер-берсенә карата дустанә мөнәсәбәт тәрбияләү.
Ярдәмлек. Белмәмеш булып киенгән бала яки курчак.
Чара барышы.
Тәрбияче. 
Мин иртә белән
Өйләргә керәм,
Иптәшләремнең 
Хәлләрен беләм:
Исәнме, Гүзәл,
Исәнме, Рүзәл!
Исәнме, Мәрьям,
Исәнме, Галләм!
Сезгә, дусларым,
Иртәнге сәлам! (Хәләф Гарданов)
Исәнмесез, балалар! Без бер-беребез белән сөйләшеп йөрибез. Исәнләшү ни өчен кирәк? (Җаваплар.) Исәнләшү ул – бу шигырьдәге кебек кешенең хәлен сорашу, аңа сәламәтлек теләү, аны күрүгә шатлану, хөрмәтләү. Исәнләшү ул – әдәплелек билгесе.
– Ир-егетләр бер-берсе белән ничек исәнләшә? (Кул биреп.)
– Таныш булмаган кешеләр белән ничек исәнләшәләр? Татар халкында өлкән кешеләргә «абый», «апа», «әби», «бабай» дип мөрәҗәгать итәләр. Хәзер мин сезгә бер шигырь укыйм. Андагы Самат турында сез нәрсә әйтерсез икән?
Кайсыбызга дәшсә дә
Куша Самат кушамат.
Кирәктер ул нәрсәгә,
Ник алайдыр бу Самат.
Кичә болдырга чыгып:
Әйдә, безгә кил, – диде
Барсам да мин ашыгып,
Тиз килмисең, фил! – диде.
Ничек инде фил булыйм,
Мин бит кечкенә генә!
Самат калды болдырда,
Мин аңа әйтеп киттем:
Сүзең сүзгә охшамый,
Авызың сүздән бушамый.
Телең шешәр, Самат,
Кушып йөрсәң кушамат. (Зәки Нури)
(Шигырьне укып чыккач, эчтәлеге буенча әңгәмә үткәрелә.)
– Самат нинди малай? (Тәрбиясез, тупас, чөнки балаларга кушамат тага.)
– Кушамат тагу – әдәпсезлек билгесе, ул кешене кимсетә, түбәнсетә. Шуңа күрә бер-берегезгә беркайчан да кушамат такмагыз, иптәшләрегезне үпкәләтмәгез.
(Ишектән Белмәмеш керә, балалар белән исәнләшә башлый.)
Белмәмеш.
– Исәнме, Алсушка!
– Сәлам Зулька!
– Хәлең ничек, Гулька?
– Сәлам, тәрбияче апа!
Тәрбияче. Исәнме, Белмәмеш! Түрдән уз. Тик миңа синең исәнләшүең бер дә ошамады әле. Балалар, Белмәмеш исәнләшкәндә, нинди ялгышлар җибәрде?
1 нче бала. Тәрбияче апа белән «сәлам» дип исәнләшмиләр, ә «исәнмесез» диләр.
2 нче бала. Ул безнең исемнәрне бозды.
3 нче бала. Зулька түгел, ә Зөлфия, Гулька түгел, ә Гөлия.
Тәрбияче. Дөрес, балалар, исемнәрне кыскарту, бозу, үзгәртү бер дә матур күренеш түгел. Тәрбияле бала беркайчан да тупас, ямьсез сүзләр әйтеп иптәшләрен үпкәләтми, һәрчак матур сөйләшә. Ә матур сөйләшү өчен ягымлы сүзләрне белергә кирәк. «Исәнмесез», «Сау булыгыз», «Хәерле иртә», «Гафу итегез», «Кичерегез, зинһар», «Тыныч йокы», «Хәерле кич», «Рәхмәт!» һәм башка шундый тылсымлы сүзләрне ешрак кулланыгыз. Бар кешегә игътибарлы, ягымлы булыгыз. 
Белмәмеш. Балалар, мине гафу итегез, башка бер дә алай сөйләшмәм. Хәзер матур, тылсымлы сүзләр нигә кирәклеген аңладым.
Тәрбияче.
Рәхмәт сиңа, җылы кояш,
Якты нурлар сибәсең.
Рәхмәт сиңа, кара туфрак,
Көзгә байлык бирәсең!
Рәхмәт сезгә, әти-әни,
Иркәлисез, сөясез.
Рәхмәт сезгә, туганнарым,
Безгә ярдәм итәсез.
Рәхмәт Сезгә, тәрбияче апа,
Миңа китап укыйсыз.
Рәхмәт сезгә, дусларым,
Минем белән уйныйсыз. (Х. Гарданов. «Рәхмәт сезгә барыгызга»).