Тапкырлау гамәле асылына карата мәсьәләләр чишү
Миләүшә СИТДЫЙКОВА,
Арча районы Иске Кишет башлангыч мәктәп филиалы Яңа Кишет төп мәктәбенең башлангыч сыйныфлар укытучысы 

Дәрескә технологик карта
Класс: 2	
Предмет: математика	
Тема: Тапкырлау гамәле асылына карата мәсьәләләр чишү	
Максат:
Белем бирү: тапкырлау гамәле асылына гади мәсьәләләр чишәргә өйрәтү.
Үстерелешле уку гамәлләре: математик сөйләм телен үстерү; логик фикер йөртү осталыгын камилләштерү; хәтерне үстерү; анализлау, чагыштыру күнекмәләрен ныгыту.
Тәрбияви: фронталь, индивидуаль эш барышында үзеңне әдәпле тоту культурасы тәрбияләү, предметка кызыксыну уяту.	
Предмет буенча нәтиҗәләр: тапкырлау гамәленең асылын аңлау; тапкырлауның асылын аңлап мәсьәләләр чишә белү	
Төп төшенчәләр: тапкырлаучы, тапкырчыгыш, тапкырчыгышның кыйммәте, тапкырлау гамәле 	
Пространство оештыру: фронталь, индивидуаль, төркемнәрдә эш, парларда эш	
Чыганаклар: Чекин А.Л. Математика, 1 кисәк, 106 – 107 б.
Чекин А.Л. Математика, 2 класс. Методик ярдәмлек, М., 2012, 78 – 79 б.	
Җиһазлау: Презентация Power Point – «Тапкырлау гамәле асылына карата мәсьәләләр чишү» 	
Предметара бәйләнеш: әдәби уку, математика, әйләнә-тирә, сынлы сәнгать, физик тәрбия	
Дәрес этабы		Укытучы эшчәнлеге	Укучы эшчәнлеге		УУГ
ШУУГ – шәхескә кагылышлы универсаль уку гамәлләре
РУУГ – регулятив универсаль уку гамәлләре
ТБУУГ – танып белү универсаль уку гамәлләре
КУУГ – коммуникатив универсаль уку гамәлләре	
I. Оештыру. Эшкә кызыксыну уяту
Максат: психологик уңай халәт барлыкка китерү, хезмәттәшлек итү теләге уяту.

	Балаларда яхшы кәеф, эшлисе килү халәте тудыру. 
– Рәхмәт, кояш! Таң китердең,
Бар дөньяны ялт иттердең.
Нурың төште бүлмәбезгә,
Җылы, рәхәт һәммәбезгә.
– Менә нинди кояш балкый бүген дәрестә. 
Укытучы тактага кояш рәсеме беркетә.
Бүген дәрестә сезнең һәркайсыгызның үз кояшлары булачак, алар нур сибеп күңелләрегезне җылытып торачак. Һәр дөрес башкарылган бирем өчен сез кояш рәсеме ясап куячаксыз.
– Шушы күтәренке кәефтә дәресебезне башлап җибәрик, һәркайсыгызга уңышлар телим.
– Дәрес ахырында һәркем үзенең тырышлыгын бәяләр.
		КУУГ: классташлар һәм укытучы белән уку эшчәнлеген оештыруда хезмәттәшлек итү
ШУУГ: үзмаксат кую	
II. Актуальләштерү. Яңа материалны үзләштерүгә ихтыяҗ булдыру
Максат: дәрестә яңа мәгълүматлар кабул итүгә хәзерләнү, фикерләү осталыгын үстерү

	Телдән исәпләү
1.	Тренажер-уен «Бака-бакылдык»
2.	Саннар рәтен дәвам ит
2	4    8    14      .      .       .   
3. Зирәклеккә мәсьәләләр
– Бакчада 2 чыршы, 4 алмагач, 5 чия үсеп утыра. Барлыгы ничә җиләк-җимеш агачы үсә?
– Алиянең 5 алмасы һәм тагын 4 ярты алмасы бар. Алиянең ничә алмасы бар?
– Апасына 9 яшь, ә энесенә 3 яшь. 5 елдан соң апасы энесеннән ничә яшькә олырак булыр?

4. Геметрик биремнәр
– Өч өчпочмак килеп чыгарлык итеп бер кисемтә үткәр.

– Өч квадрат калырлык итеп 2 таякчыкны сызып куегыз.

                    ,	

– Бу мәсьәләләрне, мисалларны  нинди максаттан чыгып чиштек?

–	
–	
–	22, 32, 42.

– 9

–7

–6

– Зирәклекне, тапкырлыкны арттыру өчен, исәпләү күнекмәләрен үстерү өчен.	РУУГ: кагыйдәләрне, күрсәтмәләрне истә тотып гамәлләр кылу
КУУГ: тыңлый белү, диалог төзүдә һәм коллектив фикер алышуда катнашу	
III. Уку мәсьәләсен кую.
Максат: элек үзләштергән белемнәрне мөстәкыйль рәвештә искә төшерү мөмкинлеге булдыру,
яңа белемнәр кабул итүне оештыру һәм белемнәрне үзләштерүгә юнәлеш бирү; килеп туган уку мәсьәләсен анализлау;  дәреснең темасын, максатын билгели белү

	
1.Мәсьәләне чишегез:
• Алты түтәлнең һәркайсында 3әр чәчәк үсә. Түтәлләрдә барлыгы ничә чәчәк үсә?
3+3+3+3+3+3=18(чәчәк)
– Нинди гамәл белән таптыгыз.
– Бу аңлатмадагы саннарның исемнәрен әйтеп чыгыгыз. 
– Нәрсә ул 18?
– Аны ничек таптык?
– Бу мәсьәләне тагын ничек чишеп була?
– Шушы аңлатманы тапкырчыгыш рәвешендә языгыз. Компонентларның исемнәрен әйтеп чыгыгыз.
– Мәсьәләнең җавабы ничәгә тигез булыр?
– Нәрсә соң ул 18?
– Без әле генә нәрсә чиштек?
– Мәсьәләне нинди гамәл үтәп чиштек?
– Бүген нинди  тема өстендә эшлибез икән?

– Дәрестә үзебезгә нинди максат куярбыз?	

– Кушу гамәле белән
– Кушылучы, сумманың кыйммәте
– Сумманың кыйммәте
– Кушып
– Тапкырлау гамәле белән

– 3 * 6. Беренче тапкырлаучы, икенче тапкырлаучы, тапкырчыгыш.

– 18 гә.
– Тапкырчыгышның кыйммәте
– Мәсьәлә
– Тапкырлау гамәле белән

– Тапкырлау гамәленә мәсьәләләр чишәбез.

– Тапкырлау гамәленең мәгънәсен аңларга; тапкырлауга мәсьәләләр чишә белергә.	ТБУУГ: танып белү мәсьәләсен мөстәкыйль ачыклау һәм максат кую 
РУУГ: кагыйдә, инструкуцияләрне истә тоту һәм аларга ияреп гамәлләр кылу
КУУГ: коллектив  фикер алышуда катнашу	
IV.Танып-белү эшчәнлеге. Уку мәсьәләсен чишү.
Максат: тапкырлау гамәле ярдәмендә чишелә торган мәсьәләләрнең асылы турында күзаллау булдыруда ярдәм итү; яңа белемнәр үзләштерү мөмкинлеге булдыру
	1. Тапкырлау гамәленең асылы
– Нәрсә ул тапкырлау?
– Нинди гамәлне тапкырлау белән алыштырырга була?
– Кайсы очракта кушуны тапкырлау белән алыштырырга мөмкин?

– 4+4+4+4=
7+8+9=
2+2+2=
5+5+5+5=
13–13
6+6+6+6+6+6=
– Кайсы аңлатмалар артык?
– Ни өчен?
– Суммаларны тапкырчыгыш белән алмаштырып языгыз
Тикшерү оештырыла
1.	Дәреслек белән эш: №1, 106 б. (телдән)
– Мәсьәләләрнең җавабын исәпләү мәҗбүри түгел, ә чишелешне аңлатып бирергә кирәк булачак.
– Кагыйдә буенча мәсьәлә нинди өлешләрдән тора?
– Бу мәсьәләләрнең шартын укыгыз әле. Бармы ул?
– Ничек чишә алдыгыз соң? Бу мәсьәләләрне чишәргә нәрсә ярдәм итте? 
– Кайсы фән ярдәмгә килде?
– №5 һәм №6 нчы мәсьәләләрне чишик.
2.	Дәреслек: № 2, 106 бит (телдән) 
–	Вазада 8 чәчәк бар. Шундый 7 вазада ничә чәчәк бар?

КҮЗЛӘРГӘ ГИМНАСТИКА

3.	Дәреслек: № 3, 106 бит (телдән) 
– Тәлинкәдә 7 коймак бар. Шундый 8 тәлинкәдә ничә коймак бар?	
– Бердәй кушылучылар суммасы
– Кушу гамәлен

– Бертөрле кушылучылардан торган сумманы гына тапкырлау белән алыштырып була 

Дәфтәләрдә язалар

– 4*3; 2*3; 6*3; 8*3

– Шарт һәм таләптән тора

– Шартлары юк

– Тормыш тәҗрибәсе
– Әйләнә-тирә дөнья фәне
– 7*3; 2*6

– 8*7

– 7*8	ТБУУГ: уку мәсьәләсен чишүдә логик фикерләү, төп билгеләрне
 аерып алу нигезендә
кагыйдә формалаштыру
КУУГ: үз фикереңне тулы һәм төгәл итеп әйтә белү
РУУГ: үз эшчәнлегеңне контрольгә алу	
V. Яңа белемнәрне ныгыту
Максат: күнегүләр башкарып, яңа белемнәрне ныгыту мөмкинлеге булдыру;
тапкырлау гамәле белән чишелә торган мәсьәләләр төзи белү
	1.	Иҗади бирем. Дәреслек, № 4, 106 бит. 
– Нәрсә ул умарта?
– 20 умартаны һәр рәттә бер үк сандагы умарталар булырлык итеп рәтләргә тезәргә кирәк. Умарталарны квадрат белән күрсәтербез. Рәсем янына чишелешен тапкырчыгыш рәвешендә язып куегыз.

ДИНАМИК ПАУЗА
Без әле бераз ардык,
Ял итәргә уйладык.
Башны иябез алга,
Ә аннары – артка.
Уңга, сулга борабыз,
Аннан карап торабыз.
Иң өсләрен сикертәбез,
Кулларны биетәбез,
Бер алга, бер артка сузып,
Күңелле ял итәбез.
Аннары без чүгәлибез,
Тезләрне кочаклыйбыз,
Башларны алга яшереп,
Азрак кына «йоклыйбыз».
Менә ничек ял иттек,
Дәресне дәвам итик.

2.	Дәреслек, №5, 107 б.
– Ничә тартма сурәтләнгән?
– Тартмаларның һәрберсендә ничә карандаш?
– Кем рәсем буенча мәсьәлә төзеп күрсәтергә тели?
– Барлык карандашларны ничек табарга? Кайсы гамәл белән табабыз?
– Чишелешне дәфтәрләрегезгә язып куегыз.
Вакыт калган очракта мәсьәләнең чишелешен бердәй кушылучылар суммасы рәвешендә язып, җавабын исәпләп язып куярга да мөмкин	

– Бал кортларының оялары
Балалар иҗади эшлиләр. Умарталарны квадратлар ярдәмендә күрсәтәләр. 4 төрле вариант килеп чыгарга тиеш.
4*5
5*4
2*10
10*2

–	4

–	6
Балалар мәсьәләләр төзи

–	Тапкырлау гамәле белән

– 6*4

6+6+6+6=24(к.)
Җавап: 24 карандаш	РУУГ: үзконтроль, биремнәрне үтәүнең дөреслеген тикшерү
ШУУГ: күршеңә ярдәм итүдә танып белү инициативасы күрсәтү
КУУГ: мәгълүмат туплауда үзара хезмәттәшлек инициативасы күрсәтү, иптәшеңнең гамәлләрен бәяләү	
VI. Яңа белемнәрне мөстәкыйль куллану
Максат: яңа белемнәрне мөстәкыйль  куллану мөмкинлеге булдыру

	Тест
1. 25 һәм 6 саннарының суммасы ничәгә тигез? 
19                     31                      30 
2. 85санын 8 гә киметкәч ничә була? 
     93                    77                       72 
3. 54 килеп чыксын өчен ничәдән 12 не  алырга кирәк? 
        66               42              62 
 4. 9 + 9 + 9 саннарының суммасын тап. 
      18             25                   27 
     5. Мәсьәләне чиш.
  Ручка 5 сум тора. Шундый 6 ручка ничә сум торыр?
      11                  30               25
6. Мәсьәләне чиш.
    Тартмада 24 карандаш бар. Шуларның 8е гади карандаш, ә калганнары төсле карандашлар. Тартмада ничә төсле карандаш бар?
    16                   18                30

– Үз җавапларыңны күршеңнеке белән чагыштыр.		ШУГГ: үз мөмкинлекләреңне белү-белмәү чикләрен чамалау
ТБУУГ: фикерләүдә логик чылбыр төзү
РУУГ: эшләнгән эшнең сыйфатын һәм дәрәҗәсен билгеләү
КУУГ: күршең белән хезмәттәшлек итү	
VIII. Рефлексия. Уку эшчәнлегенә нәтиҗә.
Максат: дәрестәге эшчәнлекне анализлау,  белемнәрне бәяләү һәм киләчәккә перспектива билгеләү; үз фикереңне дәлилләү, дәрестә алган белемнәрнең әһәмиятен аңлау, аларны киләчәктә куллана белү

		– Дәрес башында нинди максат куйган идек?

– Максатыбызга ирештекме? Ни өчен?
-Син бүген үзеңне нәрсә өчен мактый аласың?
– Синең фикереңчә бу дәрес безгә ни өчен кирәк иде?

– Үзегезнең эшчәнлегегезне ничек бәяләр идегез?
 Белемнәрне бәяләү һәм үзбәя
– Кем 4 яки 5 кояш ясады. Сез начар эшләмәдегез.
– Кемнең кояшлары күбрәк? Сез бик яхшы эшләдегез.
– Үзегезгә билге куегыз, ә аннары бергәләп киңәшербез.	– Тапкырлау гамәле белән мәсьәләләр чишәргә өйрәнергә
Укучыларның җаваплары

– Бердәй кушылучыларның җавабын тапкырлап та табып булуын аңлар өчен

	ШУУГ: үз уңышларың / уңышсызлыкларың сәбәпләре турында фикер йөртү
РУУГ: үз эшчәнлегеңне контрольгә алу

IX. Өй эше
Максат: укучыларның белемнәрен үстерүгә юнәлтелгән өй эшен  хәбәр итү, аны башкару ысулын аңлату, өй эшен дөрес башкару	Дәреслек, №6, 107 б.