Сау бул, Әлифба!
(Сыйныфтан тыш чара)
Чулпан Рафаэль кызы МӨХӘММӘДИЕВА,
Кама Тамагы урта мәктәбенең I квалификация категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы

Максатлар: тырышып укуның кирәклеген исбатлау, телне аралашу чарасы буларак өйрәнү, күп белергә омтылучанлык; укучыларны рухи һәм әхлакый яктан тәрбияләү, укучыларның фикер йөртү, интеллектуаль һәм иҗади сәләтләрен үстерү; китапка мәхәббәт тәрбияләү.
Җиһазлау: проектор, экран, плакатлар, төсле кәгазьләрдән киселгән билгеләр, магнитофон.

Зал бәйрәмчә бизәлгән. Түргә зур итеп ясалган әлифба китабы рәсеме, шарлар, рәхмәт сүзләре язылган плакатлар эленә. I сыйныф укучылары залга чыгып басалар.
Алып баручы.
Хәрефләр төрле-төрле,
Хәрефләр тере-тере...
Үзләре сәйлән-сәйлән,
Бииләр әйлән-бәйлән!
Тезелгән әнә бергә
Сүзләргә әйләнергә.
Рәхим ит, дустым, әйдә,
Хәрефләр бәйрәменә.
– Исәнмесез, кадерле балалар, килгән кунаклар, әти-әниләр. Бүген без «Әлифба» бәйрәменә җыелдык. Беренче сыйныфлар үзләренең беренче дәреслекләре «Әлифба» белән саубуллашалар. Бу дәреслектән алар хәрефләрне танып, укырга, язарга өйрәнделәр. Менә бүген алар үзләренең өйрәнгән шигырьләрен, җырларын сезнең игътибарга тәкъдим итәләр. Игътибар белән карагыз.
1 нче укучы.
Күч безнең күңелгә
Җыр яме, җир яме.
Рәхим ит, түрдән уз,
Әлифба бәйрәме.
«Беренче дәрес» җыры (М.Җәлил сүзләре, Җ.Фәйзи көе) башкарыла.
2 нче укучы.
Әлифба, син алып кердең
Безне белем иленә.
Тырышлык та, ялкаулык та
Шушы илдә беленә.
«Сәгать» дигән җыр (М.Җәлил сүзләре) җырлана.
Ишек шакыган тавыш ишетелә.
Укытучы. Безнең бәйрәмгә якын дустыбыз Белмәмеш тә килгән.
Белмәмеш. Исәнмесез, балалар! Мин сезне зур бәйрәмегез, беренче җиңүегез белән котларга килдем. Ә минем иптәшләрем сезгә бүләк тә җибәрделәр. Ләкин минем ул бүләкне тиз генә бирәсем килми шул. Башта әйтегез әле, сез мәктәптә нәрсәләргә өйрәндегез?
Балалар. (чиратлашып) әйтәләр:
– Укырга, язарга, санарга, дус-тату булырга, җырларга, биергә, туган телне сөяргә.
Белмәмеш. Әлифба сүзе нинди хәрефләрдән төзелгән?
Күкрәкләренә хәрефләр куйган балалар зал уртасына чыгалар.
Ә хәрефе.
Әткәй-әнкәй, газизләрем,
Гомер биргәнсез безгә.
Изге итеп үстердегез,
Мең рәхмәтлебез сезгә.
Л хәрефе.
Өйрәндем мин күп хәрефләр,
Тырышып, тирләр түгеп.
Мин яратам Л хәрефен,
Кабатлыйм «Ләйсән» диеп. 
И хәрефе.
И хәрефе ипидә бар,
Бар ул ил һәм иректә.
И хәрефе икелегә 
Укымаска өйрәтә.
Ф хәрефе.
Фил бүрәнә ташып йөри,
Кара урман эченә.
Һаман тора күз алдымда, 
Күрсәм дә тик... төшемдә.
Б хәрефе.
Бөрлегәнем, җимешем, дип,
Иркәли мине әни,
Мин бит әле бик кечкенә,
Мин бит әле бик нәни.
А хәрефе.
Алма, диләр алларын да, 
Яшелен дә, агын да.
Гел аласы килеп тора
«Алма!» дигән чагында.
Барысы бергә.
Һәммәбезнең үз урыны –
Барыбыз да кирәкле.
Безне «Әлифба» китабы
Дус булырга өйрәтте.
«Әлифба – минем дустым» җыры (Р.Әхиярова көе, Н.Дәүли шигыре) башкарыла.
Белмәмеш. Мин сезнең бик зирәк, бик тапкыр икәнлегезне беләм. Әйдәгез әле, минем мәсьәләлђремне чишегез (татар кызлары бер-бер артлы сөйли).
1 нче кыз.
Керпе гөмбәгә барды,
9 ак гөмбә тапты,
3не куйды энесенә, 
Калганын кәрзиненә.
Керпе ничә гөмбәне
Кәрзиненә куйды?
2 нче кыз.
7 малай урамга 
Чыкты футбол уйнарга.
3әү килде тагын да,
Исәплә син барын да!
3 нче кыз.
Ак каенда 3 чыпчык,
Түбәдә 5 сыерчык.
Әйтмәс микән берегез –
Барысы ничә чыпчык?
4 нче кыз.
Айдар китте урманга, 
Тәмле җиләк җыярга.
Менә 10 җиләк тапты, 
5 не авызга капты 
Ничә калыр чиләктә?
Уйла, тизрәк исәплә!
Белмәмеш. Үзегез дә шундый матур табышмаклар белмисезме?
Балалар. Беләбез.
«Биш чия» җыры (Ә.Фәйзи шигыре, И.Шәмсетдинов көе) башкарыла.
Белмәмеш. Мин балык тоткан идем. Исемен укый алмыйм. Булышмассызмы икән?
Балалар бирелгән хәреф һәм кушылмалардан «кызылканат» сүзен укыйлар.
Белмәмеш. Дусларыгыз хатка менә нәрсә язганнар (укый):
«Кадерле дусларыбыз! Сез иң кадерле, иң беренче уку китабыгыз белән саубуллашасыз. Сезгә уңышлар телибез. Тәртипле булыгыз, яхшы билгеләргә укыгыз! Сезгә бүләк итеп биш торт җибәрәбез.
Сезнең дусларыгыз Аю бабай, Соры бүре, Шүрәлеләр».
Бергә. Рәхмәт сиңа, Әлифба!
1 нче укучы.
Әлифбам – тормышта
Беренче баскычым.
Син белем дөньясын
Ачучы ачкычым.
2 нче укучы.
И, Әлифбам, син фәннәрнең
Тәүге баскычы.
Син кадерле туган телемнең
Алтын ачкычы.
3 нче укучы.
И, Әлифбам, син кулымда балкыйсың
Нәкъ нур булып,
Һәр баланы зур бәхеткә илтүче
Ак юл булып.
4 нче укучы.
Без тәртипле, тәрбияле
Булырга тырышырбыз.
Класс белән, мәктәп белән
Ярыш оештырырбыз.
5 нче укучы.
Безнең илгә белемле һәм
Намуслы кеше кирәк.
Туган ил өчен яшәрбез
Үсик кенә тизрәк.
«Мәктәп – ул ямьле» җыры. (Ә.Кари сүзләре, Л.Батыр-Болгари көе) җырланыла.
Бергә.
Әлифба безне телне яратырга өйрәтте.
Татар теле – туган тел
Безгә газиз булган тел.
Атаң-анаң, әби-бабаң
Сине сөя торган тел.
«Туган тел» җыры башкарыла.
6 нчы укучы.
Туган тел – иң әйбәт шигырь.
Туган тел – иң әйбәт җыр.
Туган тел – иң әйбәт китап.
Туган тел – иң якын тел.
7 нче укучы.
Татарча да яхшы бел,
Русча да яхшы бел.
Икесе дә безнең өчен
Иң кирәкле затлы тел.
(Укучылар рус телендә А.Барто, С.Михалков џ.б. шигырьләрнен яттан сөйлиләр.)
Барысы бергә.
Тырыш булырга,
Ялкауланмаска,
Артта калмаска!
Сезнең алда вәгъдә бирәбез,
Әйдәп барырга,
«5»кә укырга!
8 нче укучы.
Әлифба, әлифба
Син минем юл башым.
Дәфтәргә төшердең
Күктәге кояшым.
9 нчы укучы.
Өйрәттең син миңа
Ватанны сөяргә,
Рөхсәт ит, зур рәхмәт,
Мең рәхмәт дияргә.
10 нчы укучы.
Без укый-укый буйга җитәрбез,
Сукмаклар, бәлки, китәр еракка.
Таулар үтәрбез, сулар кичәрбез,
Сине онытмабыз, Әлифба!
«Алфавит» җыры (К.Нәҗми шигыре, Ф.Гарифуллина көе.)
Кичәнең икенче өлешендә һәр бала катнашында җырлы-биюле, нәфис сүзле бәйрәм концерты оештырыла. Әти-әниләр балаларга бүләкләр тапшыралар, котлау сүзләре әйтәләр. Соңыннан балалар, кунаклар белән бергәләп, чәй табынына утыралар.
Әдәбият.
1.	Мансуров З. Җырларыбыз. – Казан, 1989.
2.	М.Җәлил, Ш.Галиев, З.Туфайлова, А.Барто, С.Михалков шигырьләре.
3.	Шәмсетдинов Г., Вәлиуллин М. Онытылмас мәктәп еллары. – Казан, 2005.