Ъ~ъ һәм Ь~ь хәрефләре.
(Сингапур структураларына нигезләнгән татар теле дәресе. V сыйныф.)
Әлфия МӘРДӘНОВА,
Апас районы Азбаба урта мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы
Максат. 
1. Ъ~ъ һәм Ь~ь хәрефләрен сүзләрдә дөрес язарга өйрәтү
2. Сузык авазлар, тартык авазлар, ъ һәм ь хәрефләренең функцияләре турындагы белемнәрне һәм аларны дөрес язу күнекмәләрен ныгыту.
3. Укучыларның фикерләү һәм ярдәмләшү сәләтен үстерү.
Җиһазлау. Дәреслек (Татар теле: Рус мәктәпләрендә белем алучы татар балалары өчен дәреслек. 5 нче сыйныф. / Ф.Ф.Харисов, Ч.М.Харисова. – Тат. кит. нәш-ты, 2012. – 174 б.), проектор.
I. Актуальләштерү.
- Хәерле көн, укучылар! (Укучыларның бер-берсе (каршы һәм ян күрше) белән исәнләшү этабы: “Бир бишне - ун булсын, эшебез уң булсын!” сүзләре яңгырый
- Сыйныф, игътибар! (Кулларны барыбыз да өскә күтәреп тынып калабыз:“хай” сүзе урынына куллану.)
ТИК-ТЭК-ШОУ (Укучылар 4 әр кечкенә кәгазь битләре алалар, [къ, гъ] кече тел тартык авазларының хәрефләре кергән 4 сүз язып, парта читенә куялар, 16 карточка җыела.)
- Хәзер һәркем бер-бер артлы үзенең язганын укый, ләкин беркемне дә кабатламый, ягъни сүз бер тапкыр яңгыраса, башкалар аны укымый.
- Хәзер, 9 сүзне калдырып, уртага куябыз.
- Яхшы. Хәзер бу сүзләр белән өстән аска, уңнан сулга, аннары диагональ буенча җөмләләр төзеп языгыз һәм укып күрсәтегез.
(МИКС (буталабыз)-ФРИЗ (туктап калабыз)-ГРУП(җавап буенча төркемләп басабыз). Музыка башлану белән, балалар урыннарыннан торалар, бииләр, музыка туктауга, катып калалар. Сораулар бирелә.)
- Аваз белдерми торган хәрефләр? (ъ, ь – 2 шәрләп басалар.)
- Урманнар сүзендә борын тартыклары? ([м, н, н] – 3 әрләп басалар.)
- Игътибар сүзендә калын сузык аваз? ([а] – 1 әмләп кенә басалар.)
- В хәрефе белдерә торган авазлар? ([в] һәм [w] - 2 шәрләп басалар.)
- Бәрәңге сүзендәге сузыклар? ([ә, ә, е] 3 әрләп басалар.)
- Бәрәңге сүзендәге ике авазга билге булып йөрүче тартык аваз хәрефе? (г→[г, гъ] - 1 әмләп басалар.)
- Бик әйбәт, балалар, утырыгыз!
II. Яңа белем формалаштыру. Сүзлек диктант яздыру. Нечкәлек билгесе Ь кергән сүзләрне - беренче баганага, катылык билгесе Ъ кергән сүзләрне икенче баганага языгыз.
КАНӘГАТЬ
СӘГАТЬ	ВӘГЪДӘ
МӘГЪНӘ	
ЯШЬЛЕК
ЮНЬЛЕ	ИГЪТИБАР
ИГЪЛАН	
СЛЕСАРЬ
ФИЛЬМ	ШӘФӘКЪ
БАЛИГЪ	
МӘСЬӘЛӘ	КОРЪӘН	
СИГЕЗЬЕЛЛЫК
КӨНЬЯК	КУЛЪЯЗМА
АШЪЯУЛЫК	

- Яхшы, язып бетердек, хәзер нәтиҗә ясыйбыз. Без нинди хәрефләр куеп яздык? Җилкәдәш һәм кара каршы дустыгыз белән киңәшеп алыгыз.
- Әйдәгез Ь~ь хәрефе турында сөйләшик. Бу хәреф беренче баганадагы сүзләрдә нинди функцияләр үти?
Көтелгән җаваплар:
1) къ, гъ тартыклыры кергән ябык иҗекне нечкәртә;
2) иҗекне нечкәртә;
3) алынма сүзләрдәге тартыкны йомшарта;
4) язуда һәмзә тартыгын белдерә;
5) кушма сүзләрдә я, ю, е хәрефләре алдыннан аеру билгесе буларак кулланыла.
- Бик яхшы, булдырдыгыз! Хәзеръ Ъ~ъ хәрефенең функцияләрен ачыклап китик.
Көтелгән җаваплар:
1) нечкә әйтелешле сүздәге ябык иҗек ахырында килгән [къ], [гъ] тартыкларының катылыгын белдерә;
2) язуда һәмзә тартыгын белдерә;
3) кушма сүзләрдә я, ю, е хәрефләре алдыннан аеру билгесе буларак кулланыла.
IV. Күнекмәләрне ныгыту.
КУИЗ-КУИЗ ТРЕЙД. Укучылар торып, үзләренең парларын табалар, сәламләшәләр. Укучы алдан ук әзерләп килгән, артына дөрес җавабы язылган карточка буенча сорау бирә.
“Б” укучы җавап бирә, җавап дөрес булса, “А” укучы аны мактый; дөрес әйтмәсә, үзе ярдәмгә килә һәм бу дөрес җавап алуга ирешкәнче дәвам итә. Дөрес җавап биргән очракта рәхмәт әйтә, үзенең җавабын күрсәтә, сорауларны алышалар, икенче укучы белән дәвам итә. Аз санлы укучылар төркеме булганда, үзенең соравы үзенә килеп җиткәнче дәвам итәргә дә мөмкин.
V. Өй эше. Фонетик анализ ясау тәртибе буенча КУИЗ-КУИЗ ТРЕЙД структурасы белән эшләргә, сорау һәм җавап әзерләп килергә.